Κρατικές ενισχύσεις – Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας – Καθεστώς ενισχύσεων που έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται ότι το καθεστώς δεν συμβιβάζεται με τις αποφάσεις C(2007) 3037 τελικό και C(2013) 4043 final, κηρύσσεται ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά και διατάσσεται η ανάκτηση των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν κατ’ εφαρμογήν του – Έννοια της “υφιστάμενης ενίσχυσης” κατά το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο ii, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 – Ανάκτηση – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη – Ασφάλεια δικαίου – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Ελευθερία εγκατάστασης – Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα) της 6ης Νοεμβρίου 2024 ( *1 ) «Κρατικές ενισχύσεις – Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας – Καθεστώς ενισχύσεων που έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται ότι το καθεστώς δεν συμβιβάζεται με τις αποφάσεις C(2007) 3037 τελικό και C(2013) 4043 final, κηρύσσεται ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά και διατάσσεται η ανάκτηση των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν κατ’ εφαρμογήν του – Έννοια της “υφιστάμενης ενίσχυσης” κατά το άρθρο 1, στοιχείο βʹ, σημείο ii, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 – Ανάκτηση – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη – Ασφάλεια δικαίου – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Ελευθερία εγκατάστασης – Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων» Στις υποθέσεις T‑713/22 και T‑720/22, Portumo – Madeira – Montagem e Manutenção de Tubaria, SA (Zona Franca da Madeira), με έδρα το Funchal (Πορτογαλία), Ponticelli – Consultadoria Técnica, SA (Zona Franca da Madeira), με έδρα το Funchal, Ponticelli Angoil – Serviços Para a Indústria Petrolífera, SA (Zona Franca da Madeira), με έδρα το Funchal, εκπροσωπούμενες από τους M. Muñoz Pérez και P. Casillas Vázquez, δικηγόρους, προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑713/22, Nova Ship Invest, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira), με έδρα το Funchal, εκπροσωπούμενη από τους M. Muñoz Pérez και P. Casillas Vázquez, προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑720/22, κατά Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τους I. Barcew και P. Caro de Sousa, καθής, ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα), συγκείμενο από τους J. Svenningsen, πρόεδρο, J. Martín y Pérez de Nanclares και M. Stancu (εισηγήτρια), δικαστές, γραμματέας: L. Ramette, διοικητικός υπάλληλος, έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία, μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 16ης Ιανουαρίου 2023 περί μη αναστολής της διαδικασίας εν αναμονή της αποφάσεως του Δικαστηρίου με την οποία περατώνεται η δίκη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε, εν τω μεταξύ, η απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας) (C‑736/22 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2024:579), κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 21ης Φεβρουαρίου 2024, εκδίδει την ακόλουθη Απόφαση 1 Με τις υπό κρίση προσφυγές δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, οι προσφεύγουσες, Portumo – Madeira – Montagem e Manutenção de Tubaria, SA (Zona Franca da Madeira), Ponticelli – Consultadoria Técnica, SA (Zona Franca da Madeira) και Ponticelli Angoil – Serviços Para a Indústria Petrolífera, SA (Zona Franca da Madeira) καθώς και Nova Ship Invest, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira), ζητούν την ακύρωση της αποφάσεως (ΕΕ) 2022/1414 της Επιτροπής, της 4ης Δεκεμβρίου 2020, σχετικά με το καθεστώς ενισχύσεων SA.21259 (2018/C) (πρώην 2018/NN) που εφάρμοσε η Πορτογαλία για τη Zona Franca da Madeira (ZFM) – Regime ΙΙΙ (ΕΕ 2022, L 217, σ. 49, στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση). Ιστορικό της διαφοράς 2 Το καθεστώς της ελεύθερης ζώνης της Μαδέρας (Πορτογαλία, στο εξής: ZFM) συνίσταται σε διάφορες φορολογικές ελαφρύνσεις οι οποίες χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του Centro Internacional de Negócios da Madeira (Διεθνούς Επιχειρηματικού Κέντρου Μαδέρας), του Registo Internacional de Navios da Madeira (Διεθνούς Νηολογίου Μαδέρας) και της Zona Franca Industrial (Βιομηχανικής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών). 3 Το εν λόγω καθεστώς εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 1987 με την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Μαΐου 1987 στην υπόθεση N 204/86 [SG(87) D/6736] ως ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα συμβατή με την ενιαία αγορά. Η παράτασή του εγκρίθηκε, εν συνεχεία, με την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Ιανουαρίου 1992 στην υπόθεση E 13/91 [SG(92) D/1118], καθώς και με την απόφαση της Επιτροπής της 3ης Φεβρουαρίου 1995 στην υπόθεση E 19/94 [SG(95) D/1287]. 4 Το διάδοχο καθεστώς (στο εξής: καθεστώς II) εγκρίθηκε με την απόφαση της Επιτροπής της 11ης Δεκεμβρίου 2002 στην υπόθεση N 222A/01 (στο εξής: απόφαση του 2002). 5 Βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (ΕΕ 2006, C 54, σ. 13, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2007), εγκρίθηκε τρίτο καθεστώς (στο εξής: καθεστώς III) με την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Ιουνίου 2007 στην υπόθεση N 421/2006 (στο εξής: απόφαση του 2007), για το διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2007 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013. Η Επιτροπή ενέκρινε το εν λόγω καθεστώς ως συμβατή με την εσωτερική αγορά ενίσχυση λειτουργίας με σκοπό την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και της διαφοροποίησης της οικονομικής διάρθρωσης της Μαδέρας, ως εξόχως απόκεντρης περιοχής κατά την έννοια του άρθρου 299, παράγραφος 2, ΕΚ (νυν άρθρου 349 ΣΛΕΕ). 6 Το καθεστώς III συνίσταται σε μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων επί των κερδών που προκύπτουν από δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα (3 % από το 2007 έως το 2009, 4 % από το 2010 έως το 2012 και 5 % από το 2013 έως το 2020), απαλλαγή από τον δημοτικό και τοπικό φόρο, καθώς και απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων για τη σύσταση επιχείρησης στη ZFM, έως τα μέγιστα ποσά ενίσχυσης βάσει των ανώτατων ορίων φορολογητέας βάσης επί της ετήσιας φορολογητέας βάσης των δικαιούχων. Τα ανώτατα όρια καθορίζονται με βάση τον αριθμό των θέσεων εργασίας που διατηρεί ο δικαιούχος σε κάθε οικονομικό έτος. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι εταιρίες που είναι καταχωρισμένες στη Βιομηχανική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών της ZFM μπορούν να τύχουν περαιτέρω μείωσης κατά 50 % του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων. 7 Η πρόσβαση στο καθεστώς III περιορίστηκε στις δραστηριότητες οι οποίες απαριθμούνταν σε κατάλογο που περιλήφθηκε στην απόφαση του 2007. Επιπλέον, όλες οι δραστηριότητες που αφορούν ενδιάμεσους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και ασφαλιστικές εταιρίες, όπως και δραστηριότητες συναφείς με χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και ασφαλιστικές εταιρίες, καθώς και όλες οι δραστηριότητες τύπου «ενδοομιλικών υπηρεσιών» (κέντρα συντονισμού, διαχείρισης διαθεσίμων ή διανομής), ως «υπηρεσίες που παρέχονται κυρίως προς επιχειρήσεις», εξαιρέθηκαν από το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος III. 8 Μια τροποποίηση του καθεστώτος III εγκρίθηκε με την απόφαση της Επιτροπής της 2ας Ιουλίου 2013 στην υπόθεση SA.34160 (2011/N) (στο εξής: απόφαση του 2013), για το διάστημα από την 1η Ιανουαρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013. Η εν λόγω απόφαση διατηρεί τις ίδιες προϋποθέσεις με τις προβλεπόμενες από το καθεστώς III, με την επιφύλαξη αύξησης κατά 36,7 % των ανώτατων ορίων της φορολογητέας βάσης επί της οποίας εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων. 9 Εν συνεχεία, με την απόφαση της Επιτροπής της 26ης Νοεμβρίου 2013 στην υπόθεση SA.37668 (2013/N) εγκρίθηκε η παράταση του τροποποιηθέντος καθεστώτος ΙΙΙ έως τις 30 Ιουνίου 2014. Η παράταση του εν λόγω καθεστώτος έως το τέλος του 2014 εγκρίθηκε με την απόφαση της Επιτροπής της 8ης Μαΐου 2014 στην υπόθεση SA.38586 (2014/N). 10 Στις 12 Μαρτίου 2015, δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [108 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 1999, L 83, σ. 1), η Επιτροπή κίνησε διαδικασία παρακολούθησης του καθεστώτος III για τα έτη 2012 και 2013. 11 Με έγγραφο της 6ης Ιουλίου 2018, η Επιτροπή ενημέρωσε την Πορτογαλική Δημοκρατία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ σχετικά με το καθεστώς III (ΕΕ 2019, C 101, σ. 7, στο εξής: απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας). 12 Η ως άνω διαδικασία κινήθηκε λόγω των αμφιβολιών που διατηρούσε η Επιτροπή όσον αφορά, αφενός, την εφαρμογή των φορολογικών απαλλαγών επί των εισοδημάτων που προκύπτουν από δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στην Αυτόνομη Περιφέρεια Μαδέρας (στο εξής: ΑΠΜ) και, αφετέρου, τη σχέση μεταξύ του ύψους της ενίσχυσης και της δημιουργίας ή της διατήρησης πραγματικών θέσεων εργασίας στη Μαδέρα. 13 Μετά το πέρας της ως άνω διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, το διατακτικό της οποίας έχει ως εξής: «Άρθρο 1 Στο μέτρο που εφαρμόστηκε από την Πορτογαλία κατά παράβαση της απόφασης [του 2007] και της απόφασης [του 2013], το καθεστώς ενίσχυσης “Zona Franca da Madeira (ZFM) – [καθεστώς III]” τέθηκε σε εφαρμογή παρανόμως, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ], και είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά. Άρθρο 2 Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση εφόσον, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν τις προϋποθέσεις που καθορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1588, ο οποίος ισχύει κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Άρθρο 3 Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στις αποφάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 ή καθορίζονται με κανονισμό που θεσπίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού […] 2015/1588 είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά έως το ανώτατο όριο των εντάσεων ενίσχυσης που ισχύουν για το συγκεκριμένο είδος ενισχύσεων. Άρθρο 4 1.   Η Πορτογαλία ανακτά από τους δικαιούχους τις ασυμβίβαστες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1. […] 4.   Η Πορτογαλία καταργεί το ασυμβίβαστο καθεστώς ενίσχυσης στο μέτρο που αναφέρεται στο άρθρο 1 και ακυρώνει κάθε εκκρεμή πληρωμή της ενίσχυσης από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης. Άρθρο 5 1.   Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική. 2.   Η Πορτογαλία διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός οκτώ μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της. […]» Αιτήματα των διαδίκων 14 Οι προσφεύγουσες ζητούν, κατ’ ουσίαν, από το Γενικό Δικαστήριο: – να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση· – επικουρικώς, να ακυρώσει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως και την εντολή ανάκτησης της ενίσχυσης που περιέχεται σε αυτήν· – να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα. 15 Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο: – να απορρίψει την προσφυγή· – να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα. Σκεπτικό 16 Το Γενικό Δικαστήριο, αφού άκουσε τους διαδίκους, αποφάσισε να συνεκδικάσει τις υποθέσεις T‑713/22 και T‑720/22 προς έκδοση κοινής αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 68, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. 17 Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι προσφεύγουσες προβάλλουν τέσσερις λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι αφορούν, κατ’ ουσίαν, πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή καθότι έκρινε ότι το καθεστώς III τέθηκε σε εφαρμογή από την Πορτογαλική Δημοκρατία κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, καθώς και διότι προέκρινε συσταλτική ερμηνεία, αντιβαίνουσα προς τα άρθρα 21, 45, 49, 54 και 56 ΣΛΕΕ, των προϋποθέσεων πρόσβασης στο εν λόγω καθεστώς (πρώτος λόγος ακυρώσεως), πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή καθότι η εξέταση της συμβατότητας του καθεστώτος III δεν βασίστηκε απευθείας και αποκλειστικά στο άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, στηριζόμενη, σε αντίθεση προς τη διάταξη αυτή, σε εσφαλμένη ερμηνεία των κατευθυντήριων γραμμών του 2007, παραβιάζει δε τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (δεύτερος λόγος ακυρώσεως), καθώς και έλλειψη νομιμότητας της διαταγής ανάκτησης που περιλαμβάνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως (τρίτος και τέταρτος λόγος ακυρώσεως). Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή καθότι έκρινε ότι το καθεστώς III τέθηκε σε εφαρμογή από την Πορτογαλική Δημοκρατία κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, καθώς και διότι προέκρινε συσταλτική ερμηνεία, αντιβαίνουσα προς τα άρθρα 21, 45, 49, 54 και 56 ΣΛΕΕ, των προϋποθέσεων πρόσβασης στο εν λόγω καθεστώς Επί του αντικειμένου του πρώτου λόγου ακυρώσεως 18 Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, ότι οι πορτογαλικές αρχές ορθώς ερμήνευσαν και εφάρμοσαν το καθεστώς III, όπως αυτό εγκρίθηκε από την Επιτροπή με τις αποφάσεις του 2007 και του 2013, και ότι, ως εκ τούτου, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι, στο πλαίσιο της εφαρμογής του εν λόγω καθεστώτος, οι πορτογαλικές αρχές δεν εφάρμοσαν ορθώς, αφενός, την προϋπόθεση που αφορά την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και, αφετέρου, την προϋπόθεση που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, προϋποθέσεις που θεσπίστηκαν αμφότερες με το καθεστώς II. Επιπλέον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι οι πορτογαλικές αρχές δεν διενήργησαν κατάλληλους και αποτελεσματικούς φορολογικούς ελέγχους προκειμένου να εξακριβώσουν αν οι δικαιούχοι πληρούσαν τις δύο ως άνω προϋποθέσεις. 19 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, όταν ο προσφεύγων θεωρεί ότι η Επιτροπή εσφαλμένως θεώρησε ότι οι όροι για την καταβολή μεμονωμένων ενισχύσεων δυνάμει προηγουμένως εγκριθέντος καθεστώτος ενισχύσεων δεν είναι σύμφωνοι με την εν λόγω προηγούμενη έγκριση, η επιχειρηματολογία του προσφεύγοντος πρέπει να θεωρηθεί ότι βάλλει κατά της άρνησης της Επιτροπής να αναγνωρίσει στις εν λόγω ενισχύσεις τον νομικό χαρακτηρισμό της «υφιστάμενης ενίσχυσης», κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο ii, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2015, L 248, σ. 9), ήτοι τον νομικό χαρακτηρισμό τους ως καθεστώτων ενισχύσεων ή μεμονωμένων ενισχύσεων που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή ή το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης [απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2022, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας), T‑95/21, EU:T:2022:567, σκέψη 100]. 20 Συνεπώς, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο πρώτος λόγος ακυρώσεως βάλλει, κατ’ ουσίαν, κατά του γεγονότος ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 150 έως 180 και 228 καθώς και στο άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή δεν εξομοίωσε το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, με «υφιστάμενη ενίσχυση» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο βʹ, σημείο ii, του κανονισμού 2015/1589, του οποίου η συμβατότητα θα έπρεπε να εκτιμηθεί στο πλαίσιο της διαρκούς εξέτασης των καθεστώτων υφιστάμενων ενισχύσεων, που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αλλά το χαρακτήρισε, στην αιτιολογική σκέψη 180 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ως «παράνομη ενίσχυση» και, συνεπώς, ως «νέα ενίσχυση» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2015/1589, κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Επί του βασίμου του πρώτου λόγου ακυρώσεως 21 Όσον αφορά, κατά πρώτον, την προϋπόθεση που αφορά την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της προϋπόθεσης αυτής κρίνοντας ότι οι δραστηριότητες που ασκούνται εκτός της ΑΠΜ από εταιρίες καταχωρισμένες στη ZFM δεν μπορούν να τύχουν της μείωσης του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων. Η ερμηνεία αυτή της φράσης «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», την οποία προέκρινε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, είναι υπέρμετρα συσταλτική και αντιβαίνει τόσο προς το σύνηθες νόημα της έκφρασης αυτής όταν χρησιμοποιείται στο πλαίσιο φορολογικού καθεστώτος όσο και προς το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και τους σκοπούς που επιδιώκει η ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος. Επιπλέον, μια τέτοια ερμηνεία δεν συνάδει με τα άρθρα 49 και 56 ΣΛΕΕ, καθότι οι περιορισμοί που θέτει στην ελευθερία εγκατάστασης και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών είναι απρόσφοροι και δυσανάλογοι για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκουν οι αποφάσεις του 2007 και του 2013. 22 Επομένως, πρώτον, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι για την ερμηνεία της φράσης «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα» πρέπει να ληφθεί υπόψη το περιεχόμενο που προσδίδεται στη φράση αυτή στον τομέα της διεθνούς φορολογίας, ιδίως δε στο σχέδιο δράσης του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για την καταπολέμηση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης των κερδών, καθώς και στις γενικές κατευθυντήριες αρχές σχετικά με την αξιολόγηση μέτρων στο πλαίσιο του εν λόγω σχεδίου δράσης. Στον τομέα αυτό, όμως, κατά γενική παραδοχή τα εισοδήματα που προέρχονται από τη δραστηριότητα που ασκεί μια οντότητα καταλογίζονται στον τόπο της φορολογικής κατοικίας ή στον τόπο άσκησης της πραγματικής διοίκησης της οντότητας, υπό την προϋπόθεση ότι ασκεί εκεί ουσιώδη δραστηριότητα. 23 Δεύτερον, όσον αφορά το πλαίσιο εντός του οποίου χρησιμοποιείται η φράση «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι, σε αντίθεση με τις περιφερειακές επενδυτικές ενισχύσεις, στην περίπτωση των περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας, όπως το καθεστώς ΙΙΙ, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2007 δεν συνδέουν ρητώς τις επιλέξιμες για ενίσχυση δραστηριότητες με τη γεωγραφική ζώνη της εν λόγω περιφέρειας. 24 Τρίτον, όσον αφορά τους σκοπούς που επιδιώκονται με τη ρύθμιση που περιέχει τη φράση αυτή, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ θέτει ως μόνη προϋπόθεση για την επιλεξιμότητα των περιφερειακών ενισχύσεων υπέρ εξόχως απόκεντρων περιοχών τη συμβολή στην ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών, ανεξαρτήτως του κατά πόσον αντισταθμίζεται το πρόσθετο κόστος που προκύπτει λόγω του εξόχως απόκεντρου χαρακτήρα των περιοχών αυτών. Επιπλέον, η συσταλτική ερμηνεία της φράσης «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα» θα έθιγε την πρακτική αποτελεσματικότητα της αποφάσεως του 2007 και τον σκοπό που αυτή επιδιώκει, δεδομένου ότι θα υπήρχε μια δέσμη δραστηριοτήτων οι οποίες, καίτοι στην απόφαση αυτή χαρακτηρίζονται ως δυνάμενες να υπαχθούν στο καθεστώς ΙΙΙ, στην πράξη δεν θα είχαν τη δυνατότητα να υπαχθούν. 25 Τέταρτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η ερμηνεία της φράσης «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», την οποία προέκρινε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, συνεπάγεται περιορισμούς της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών οι οποίοι αντιβαίνουν προς τα άρθρα 49 και 56 ΣΛΕΕ, καθότι οι καταχωρισμένες στη ZFM οντότητες αποθαρρύνονται από την άσκηση της δραστηριότητάς τους εκτός της ΑΠΜ. Τέτοιου είδους περιορισμοί είναι απρόσφοροι και δυσανάλογοι προς την επίτευξη του σκοπού που πρέπει να επιδιώκουν οι αποφάσεις του 2007 και του 2013, ήτοι της συμβολής στην οικονομική ανάπτυξη της ΑΠΜ. 26 Όσον αφορά, κατά δεύτερον, την προϋπόθεση που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι σε πλείονες περιπτώσεις η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της προϋπόθεσης αυτής. 27 Πρώτον, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι στην προσβαλλόμενη απόφαση έκρινε ότι, για τον ακριβή υπολογισμό του αριθμού των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται ή διατηρούνται για κάθε δικαιούχο του καθεστώτος III, οι πορτογαλικές αρχές έπρεπε να χρησιμοποιήσουν τη μεθοδολογία του ορισμού των θέσεων εργασίας σε «ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης» (ΙΠΑ) και σε «ετήσιες μονάδες εργασίας» (ΕΜΕ). 28 Ελλείψει ορισμού του όρου «θέση εργασίας» στις αποφάσεις του 2007 και του 2013, το νόημα του εν λόγω όρου θα έπρεπε να ερμηνευθεί σύμφωνα με τη συνήθη σημασία του, ήτοι υπό την έννοια ότι αφορά κάθε είδους σχέση εργασίας η οποία από φορολογικής απόψεως δημιουργεί υποχρέωση καταβολής εισφορών κοινωνικής ασφάλισης και παρακράτησης επί των μισθών, ανεξαρτήτως της επένδυσης που συνεπάγεται η σχέση αυτή από απόψεως χρόνου και, επομένως, ανεξαρτήτως του ισοδυνάμου της παρασχεθείσας εργασίας σε ΕΜΕ. Η ως άνω συνήθης σημασία συνάδει, άλλωστε, με το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι αποφάσεις του 2007 και του 2013 καθώς και με τον σκοπό των αποφάσεων αυτών, ήτοι τη συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της ΑΠΜ. Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν επιπλέον ότι, ελλείψει ενιαίας έννοιας στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι πορτογαλικές αρχές ορθώς χρησιμοποίησαν την έννοια της «θέσης εργασίας» κατά το πορτογαλικό δίκαιο, η οποία αποτελούσε σαφές και αντικειμενικό κριτήριο για να εξακριβώσουν αν οι δικαιούχοι είχαν δημιουργήσει ή όχι θέσεις εργασίας. Τέλος, η δημιουργία ή η διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ αποτελεί, κατά τις προσφεύγουσες, απλώς δευτερεύοντα σκοπό σε σχέση με τον κύριο σκοπό του καθεστώτος ΙΙΙ, ήτοι τη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη της περιφέρειας αυτής. 29 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την εκτίμηση της Επιτροπής κατά την οποία μόνον οι θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν και διατηρήθηκαν στην ΑΠΜ πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εξακρίβωση της ορθής εφαρμογής της προϋπόθεσης σχετικά με τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας, υποστηρίζοντας ότι η εκτίμηση αυτή αντιβαίνει προς τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας, ιδίως δε προς την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, που θεσπίζονται στα άρθρα 21 και 45 ΣΛΕΕ, με αποτέλεσμα να καθίσταται δυσχερέστερο είτε για εργαζόμενο προσληφθέντα από επιχείρηση εγκατεστημένη στη ZFM να μπορεί να κατοικεί και να ασκεί την επαγγελματική δραστηριότητά του εκτός της ΑΠΜ είτε για μια τέτοια επιχείρηση να προσλαμβάνει εργαζομένους που δεν κατοικούν ή δεν επιθυμούν να κατοικήσουν στην περιφέρεια αυτή. 30 Τρίτον, η Nova Ship Invest, Unipessoal (Zona Franca da Madeira) προσθέτει ότι οι εταιρίες διαχείρισης εταιρικών συμμετοχών (sociedades gestoras de participações sociais, στο εξής: SGPS) δεν υπόκεινται στην προϋπόθεση δημιουργίας και διατήρησης θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, όπερ συνεπάγεται ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στην προσβαλλόμενη απόφαση, καθότι ουδεμία εξαίρεση διαπίστωσε, κατά την εξέταση της τήρησης της προϋπόθεσης αυτής, ως προς τις δικαιούχους επιχειρήσεις. 31 Όσον αφορά, κατά τρίτον, τους φορολογικούς ελέγχους που διενήργησαν οι πορτογαλικές αρχές προκειμένου να εξακριβώσουν την ορθή εφαρμογή των προϋποθέσεων που αφορούν, αφενός, την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και, αφετέρου, τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, οι προσφεύγουσες προβάλλουν πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή καθότι στην προσβαλλόμενη απόφαση έκρινε ότι οι διενεργηθέντες φορολογικοί έλεγχοι δεν κατέστησαν δυνατή την εξακρίβωση της τήρησης, εκ μέρους των δικαιούχων, των δύο αυτών προϋποθέσεων πρόσβασης στο καθεστώς III. 32 Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή. – Επί της προϋπόθεσης που αφορά την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων 33 Η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών συνεπάγεται ότι πρέπει να εξακριβωθεί αν, παρά το γράμμα του καθεστώτος III και των αποφάσεων του 2007 και του 2013 που εξαρτούν τη χορήγηση των εγκεκριμένων ενισχύσεων από την προϋπόθεση τα κέρδη των καταχωρισμένων στη ZFM εταιριών να προέρχονται από δραστηριότητες «που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», οι πορτογαλικές αρχές μπορούσαν, χωρίς να παραβούν τις αποφάσεις αυτές, να χορηγήσουν τις προβλεπόμενες από το ως άνω καθεστώς ενισχύσεις και για κέρδη προερχόμενα από δραστηριότητες ασκούμενες εκτός της ΑΠΜ. 34 Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, ο προσδιορισμός της σημασίας και του περιεχομένου φράσεων για τις οποίες το δίκαιο της Ένωσης δεν παρέχει κανέναν ορισμό πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με το σύνηθες νόημα των εν λόγω φράσεων, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου αυτές χρησιμοποιούνται και των σκοπών που επιδιώκει η ρύθμιση της οποίας αποτελούν μέρος (βλ. απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2022, Zinātnes parks, C‑347/20, EU:C:2022:59, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 35 Ωστόσο, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η φράση «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», κατά το σύνηθες νόημά της, αφορά δραστηριότητες που ασκούνται εκτός της ΑΠΜ, έστω από εταιρίες καταχωρισμένες στη ZFM. 36 Το ως άνω συμπέρασμα επιρρωννύεται από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση και από τους σκοπούς που επιδιώκονται με τη νομοθεσία της Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις και, ειδικότερα, τη νομοθεσία που εφαρμόζεται στις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. 37 Κατ’ αρχάς, από τις αποφάσεις με τις οποίες εγκρίθηκαν τα καθεστώτα II και III προκύπτει ότι, κατά τις διοικητικές διαδικασίες που κατέληξαν στην έκδοσή τους, η Επιτροπή και οι πορτογαλικές αρχές συμφωνούσαν πάντοτε ως προς την ερμηνεία που έπρεπε να δοθεί στη φράση «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα». Ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να παραβλέψει το στοιχείο αυτό προκειμένου να καθορίσει επακριβώς το πεδίο εφαρμογής κοινοποιηθέντος καθεστώτος ενισχύσεων, ακόμη και αν δεν περιήλθε σε γνώση των προσφευγουσών (πρβλ. απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2010, Kahla Thüringen Porzellan κατά Επιτροπής, C‑537/08 P, EU:C:2010:769, σκέψη 45). 38 Συγκεκριμένα, από την απόφαση του 2002 προκύπτει ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοσή της, οι πορτογαλικές αρχές επισήμαναν ότι «τα φορολογικά πλεονεκτήματα θα περιορίζονται στις δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα, γεγονός το οποίο αποκλείει τις δραστηριότητες που ασκούνται εκτός Μαδέρας». 39 Ομοίως, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 226 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή «είχε ζητήσει τη συμπερίληψη στο σχέδιο νόμου που η [Πορτογαλική Δημοκρατία] κοινοποίησε στις 28 Ιουνίου 2006 ρητής διάταξης που να προβλέπει ότι οι μειώσεις φόρου θα περιορίζονται σε κέρδη που προκύπτουν από δραστηριότητες που ασκούνται στη Μαδέρα», η δε Πορτογαλική Δημοκρατία αρνήθηκε την ως άνω συμπερίληψη με την αιτιολογία ότι «τέτοια διάταξη δεν ήταν αναγκαία, δεδομένου ότι αυτό απέρρεε από τη νομική βάση της ZFM». 40 Εν συνεχεία, ακόμη και αν μπορούν να θεωρηθούν ασαφείς, οι όροι των αποφάσεων του 2007 και του 2013 πρέπει να ερμηνεύονται σύμφωνα με τις νομικές βάσεις τους, ήτοι το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΕΚ (νυν άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ) και το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, αντιστοίχως, καθώς και με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2007. 41 Πάντως, όλες οι παρεκκλίσεις από τη γενική αρχή του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά την οποία οι κρατικές ενισχύσεις δεν είναι συμβατές με την κοινή αγορά, πρέπει να ερμηνεύονται στενά (βλ. απόφαση της 29ης Απριλίου 2004, Γερμανία κατά Επιτροπής, C‑277/00, EU:C:2004:238, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 42 Επιπλέον, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 153 και 154 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στις κατευθυντήριες γραμμές του 2007, και ειδικότερα στα σημεία 6 και 76 αυτών, προβλέπεται ότι ενισχύσεις λειτουργίας είναι δυνατό να χορηγούνται κατ’ εξαίρεση σε περιφέρειες που είναι επιλέξιμες κατά την παρέκκλιση κατά το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΕΚ (νυν άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ), όπως η ΑΠΜ, της οποίας την ιδιότητα ως εξόχως απόκεντρης περιοχής αναγνωρίζει η Επιτροπή, υπό τον όρο ότι δικαιολογούνται από τη συμβολή τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και από τον χαρακτήρα τους και ότι το ύψος τους είναι ανάλογο προς τα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν. 43 Όπως, όμως, προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 156 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ο λόγος ύπαρξης των περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές είναι η αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους το οποίο επιβαρύνει τις επιχειρήσεις στις περιοχές αυτές λόγω των προβλημάτων των εν λόγω περιοχών, όπως αυτά που απαριθμούνται στην αιτιολογική σκέψη 155 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Τούτο συνεπάγεται ότι μόνον οι δραστηριότητες που επηρεάζονται από τα προβλήματα και, επομένως, το πρόσθετο κόστος με το οποίο επιβαρύνονται οι συγκεκριμένες περιοχές πρέπει να μπορούν να τύχουν τέτοιων ενισχύσεων λειτουργίας. 44 Επομένως, οι δραστηριότητες που ασκούνται εκτός των εξόχως απόκεντρων περιοχών, οι οποίες, ως εκ τούτου, δεν επηρεάζονται από το πρόσθετο κόστος, μπορούν να εξαιρεθούν από τις εν λόγω ενισχύσεις, τούτο δε ακόμη και αν οι δραστηριότητες ασκούνται από εταιρίες εγκατεστημένες στις εν λόγω περιοχές. 45 Τέλος, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 157 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η εκτίμηση της συμβατότητας του καθεστώτος III, στο πλαίσιο της αποφάσεως του 2007, πραγματοποιήθηκε βάσει του πρόσθετου κόστους με το οποίο επιβαρύνονται οι επιχειρήσεις που ασκούν τη δραστηριότητά τους εντός της ΑΠΜ και όχι εκτός αυτής. 46 Συγκεκριμένα, από τα σημεία 44 έως 53 της αποφάσεως του 2007 προκύπτει ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε σε μελέτη, την οποία υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, σχετικά με τον ποσοτικό προσδιορισμό «του πρόσθετου κόστους με το οποίο επιβαρύνεται ο ιδιωτικός τομέας στην [ΑΠΜ]». Επιπλέον, το πρόσθετο κόστος που ελήφθη υπόψη, ήτοι μεταξύ άλλων τα έξοδα μεταφοράς, αποθεμάτων, ανθρώπινων πόρων, χρηματοδότησης ή εμπορίας, είναι αυτό με το οποίο επιβαρύνονται οι δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στην ΑΠΜ και όχι οι δραστηριότητες που ασκούνται εκτός αυτής από εταιρίες καταχωρισμένες στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Τέλος, η διαπίστωση αυτή επιρρωννύεται από το γεγονός ότι, στο σημείο 48 της αποφάσεως του 2007, η Επιτροπή διατύπωσε το επίμαχο πρόσθετο κόστος ως ποσοστό μόνον της ακαθάριστης πρόσθετης αξίας του ιδιωτικού τομέα ή μόνον του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΑΠΜ. 47 Κατά συνέπεια, επιπλέον της έλλειψης ερείσματος στο γράμμα και στο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι αποφάσεις του 2007 και του 2013, η διασταλτική ερμηνεία της φράσης «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα», την οποία υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, προσκρούει όχι μόνον στους σκοπούς που επιδιώκονται με το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΕΚ και το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, που αποτέλεσαν τη νομική βάση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, αντιστοίχως, αλλά και στις κατευθυντήριες γραμμές του 2007. 48 Συναφώς, το γεγονός ότι η ερμηνεία που προέκρινε η Επιτροπή ενδέχεται, όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, να διαφέρει από την ερμηνεία που προκρίνεται στο σχέδιο δράσης του ΟΟΣΑ για την καταπολέμηση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης κερδών και, ειδικότερα, στις γενικές κατευθυντήριες αρχές σχετικά με την αξιολόγηση μέτρων στο πλαίσιο του εν λόγω σχεδίου δεν μεταβάλλει το ανωτέρω συμπέρασμα. 49 Συγκεκριμένα, αν και μπορεί να λαμβάνει υπόψη κείμενα που έχουν υιοθετηθεί στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, η Επιτροπή ουδόλως δεσμεύεται από αυτά, ιδίως κατά την εφαρμογή των κανόνων της Συνθήκης ΛΕΕ και ειδικότερα εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις [πρβλ. απόφαση της 12ης Μαΐου 2021, Λουξεμβούργο και Amazon κατά Επιτροπής, T‑816/17 και T‑318/18, EU:T:2021:252, σκέψη 154, και προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση État luxembourgeois (Πληροφορίες για μια ομάδα φορολογουμένων), C‑437/19, EU:C:2021:450, σημείο 67]. 50 Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καταλήγοντας στο συμπέρασμα, με την αιτιολογική σκέψη 167 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το καθεστώς ΙΙΙ, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, όσον αφορά την προϋπόθεση σχετικά με την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων, συνιστούσε παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013. 51 Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται ούτε από το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η Επιτροπή, ερμηνεύοντας τη φράση «δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα» ως μη καλύπτουσα τις δραστηριότητες που ασκούν εκτός της περιφέρειας αυτής εταιρίες καταχωρισμένες στη ZFM, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη το γεγονός ότι το καθεστώς ΙΙΙ, ως περιφερειακή ενίσχυση λειτουργίας υπέρ εξόχως απόκεντρων περιοχών, είχε ως κύριο σκοπό να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, η δε συμβολή αυτή μπορούσε να προέρχεται από επιχειρήσεις ανεξαρτήτως του τόπου όπου αυτές ασκούν ουσιαστικά τις δραστηριότητές τους, ή και ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. 52 Πρώτον, όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από ανεπαρκή συνεκτίμηση του εικαζόμενου σκοπού του καθεστώτος III το οποίο, ως περιφερειακή ενίσχυση λειτουργίας υπέρ εξόχως απόκεντρων περιοχών, αποσκοπούσε κυρίως να συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη των περιοχών αυτών και όχι να αντισταθμίσει το πρόσθετο κόστος που επιβαρύνει τις εγκατεστημένες στις περιοχές αυτές επιχειρήσεις, λαμβανομένων υπόψη των διαρθρωτικών προβλημάτων των περιοχών αυτών, επισημαίνεται ότι, με αυτό, οι προσφεύγουσες δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση της Επιτροπής όσον αφορά τη μη συμβατότητα του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, προς τις αποφάσεις του 2007 και του 2013 και, επομένως, τον νομικό χαρακτηρισμό του εν λόγω καθεστώτος ως «νέας ενίσχυσης» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2015/1589, η οποία χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. 53 Αντιθέτως, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν εμμέσως την εκτίμηση της συμβατότητας του καθεστώτος III στο πλαίσιο των αποφάσεων του 2007 και του 2013, οι οποίες έχουν καταστεί απρόσβλητες, χωρίς ωστόσο η επιχειρηματολογία τους να δύναται να εκληφθεί ως ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας των εν λόγω αποφάσεων κατά την έννοια του άρθρου 277 ΣΛΕΕ. 54 Εν πάση περιπτώσει, η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή ότι ο σκοπός του καθεστώτος ΙΙΙ, ως περιφερειακής ενίσχυσης λειτουργίας υπέρ εξόχως απόκεντρης περιοχής, συνίσταται κατά κύριο λόγο στη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη της ΑΠΜ και μόνον δευτερευόντως στην αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους με το οποίο επιβαρύνεται η ΑΠΜ. 55 Όπως, όμως, επισημάνθηκε στις σκέψεις 35 έως 47 ανωτέρω, τόσο από το γράμμα των αποφάσεων του 2007 και του 2013 όσο και από τους σκοπούς της νομοθεσίας της Ένωσης στον τομέα των περιφερειακών κρατικών ενισχύσεων σε εξόχως απόκεντρες περιοχές, στην οποία στηρίζονται οι ως άνω αποφάσεις, προκύπτει σαφώς ότι η αναλογική αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους με το οποίο επιβαρύνεται η ΑΠΜ συνιστά κεντρικό στοιχείο για τη διαπίστωση, εκ μέρους της Επιτροπής, της συμβατότητας του καθεστώτος III. 56 Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα περί παραβίασης των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, επισημαίνεται ότι τούτο δεν μπορεί να ευδοκιμήσει. 57 Πράγματι, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε στη σκέψη 47 ανωτέρω ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η προϋπόθεση που αφορά την προέλευση των κερδών ερμηνεύθηκε από την Επιτροπή σύμφωνα με το γράμμα των αποφάσεων του 2007 και του 2013 καθώς και με το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι αποφάσεις αυτές, αλλά και σύμφωνα με τους σκοπούς που επιδιώκει η νομοθεσία της Ένωσης στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν, εν τέλει, όχι την ερμηνεία της προϋπόθεσης αυτής στην προσβαλλόμενη απόφαση, αλλά την ερμηνεία της εν λόγω προϋπόθεσης, την οποία προέκρινε η Επιτροπή στις αποφάσεις του 2007 και του 2013 για να διαπιστώσει τη συμβατότητα του καθεστώτος III. 58 Πλην όμως, οι προσφεύγουσες δεν ήγειραν ούτε εμμέσως ούτε ρητώς ένσταση περί ελλείψεως νομιμότητας των αποφάσεων του 2007 και του 2013. Συγκεκριμένα, δεν εξήγησαν τους λόγους για τους οποίους οι δύο αυτές αποφάσεις παραβιάζουν τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. 59 Στον βαθμό που μπορεί να θεωρηθεί ότι με το ως άνω επιχείρημα αμφισβητείται, βάσει των αρχών που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 58 ανωτέρω, η διαπίστωση περί μη συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, η αιτίαση αυτή θα εξεταστεί, στις σκέψεις 98 έως 105 κατωτέρω, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του βασίμου του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλουν οι προσφεύγουσες. 60 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία της προϋπόθεσης, που προβλέπεται στις αποφάσεις του 2007 και του 2013, κατά την οποία οι μειώσεις του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων που έχουν θεσπισθεί με το καθεστώς III μπορούσαν να αφορούν μόνον τα κέρδη που προκύπτουν από δραστηριότητες «που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά στη Μαδέρα». – Επί της προϋπόθεσης που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ 61 Οι προσφεύγουσες προσάπτουν κατ’ ουσίαν στην Επιτροπή ότι κακώς επέβαλε στην Πορτογαλική Δημοκρατία να χρησιμοποιήσει τις μεθόδους ΙΠΑ και ΕΜΕ, αποκλείοντας την έννοια της «θέσης εργασίας» κατά το πορτογαλικό δίκαιο, ή τουλάχιστον ότι της επέβαλε αντικειμενικό τρόπο υπολογισμού του πραγματικού χρόνου εργασίας κάθε απασχολούμενου σε θέση εργασίας παρέχουσας δικαίωμα υπαγωγής στο καθεστώς III, προκειμένου να εξακριβωθεί αν τηρείται η προϋπόθεση που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, σε αντίθεση προς τους σκοπούς του καθεστώτος III και προς τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας. 62 Εντούτοις, το πρώτο επιχείρημα των προσφευγουσών στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως. 63 Πράγματι, το συμπέρασμα ότι το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, αντιβαίνει στις αποφάσεις του 2007 και του 2013 δεν στηρίζεται σε παράλειψη των πορτογαλικών αρχών να χρησιμοποιήσουν τις μεθόδους ΙΠΑ και ΕΜΕ για να εξακριβώσουν αν τηρείται η προϋπόθεση σχετικά με τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ. Το συμπέρασμα αυτό στηρίζεται στη διαπίστωση, που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 176 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η μέθοδος που προέκριναν οι πορτογαλικές αρχές για τον υπολογισμό του αριθμού των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν στην ΑΠΜ δεν καθιστούσε δυνατό τον έλεγχο του πραγματικού και του διαρκούς χαρακτήρα των θέσεων εργασίας που δήλωσαν οι δικαιούχοι του εν λόγω καθεστώτος. 64 Το συμπέρασμα αυτό τεκμηριώνεται επαρκώς κατά νόμον, με τις αιτιολογικές σκέψεις 28 και 175 της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά τις οποίες, κατ’ εφαρμογήν της μεθόδου που προέκριναν οι πορτογαλικές αρχές, θέση εργασίας, για τους σκοπούς της εφαρμογής του καθεστώτος III, συνιστά κάθε απασχόληση οποιασδήποτε νομικής φύσεως, ανεξαρτήτως του αριθμού ωρών, ημερών και μηνών πραγματικής εργασίας ετησίως, την οποία οι δικαιούχοι δήλωναν, περιλαμβανομένων των θέσεων με καθεστώς μερικής απασχόλησης ή των θέσεων μελών διοικητικού συμβουλίου που απασχολούνται σε περισσότερες εταιρίες δικαιούχους του καθεστώτος III. 65 Δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν στηρίζεται στη διαπίστωση ότι οι πορτογαλικές αρχές παρέλειψαν να χρησιμοποιήσουν τις μεθόδους ΙΠΑ και ΕΜΕ για τον υπολογισμό του αριθμού των θέσεων εργασίας, τα επιχειρήματα με τα οποία οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι κακώς επέβαλε τη χρήση των μεθόδων αυτών πρέπει να απορριφθούν. 66 Επιπλέον, πρέπει επίσης να απορριφθεί το επιχείρημα των προσφευγουσών, κατά το οποίο η Επιτροπή κακώς επέβαλε στην Πορτογαλική Δημοκρατία την υποχρέωση να χρησιμοποιήσει, προκειμένου να εξακριβώσει αν πληρούται η ως άνω προϋπόθεση, αντικειμενικό τρόπο υπολογισμού του πραγματικού χρόνου εργασίας κάθε απασχολούμενου σε θέση εργασίας παρέχουσας δικαίωμα υπαγωγής στο καθεστώς ΙΙΙ, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του ότι η δημιουργία ή η διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ αποτελεί απλώς δευτερεύοντα σκοπό του καθεστώτος ΙΙΙ. 67 Συγκεκριμένα, αφενός, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 169 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ρητώς προκύπτει από την απόφαση του 2007 (βλ., ειδικότερα, σημείο 64 αυτής) και την απόφαση του 2013 (βλ., ειδικότερα, σημείο 28 αυτής) ότι η ως άνω προϋπόθεση ήταν προαπαιτούμενο για την πρόσβαση στο καθεστώς III και ότι αποτελούσε παράμετρο για τον υπολογισμό του ποσού της ενίσχυσης που καταβαλλόταν βάσει του καθεστώτος της ZFM που κοινοποίησε η Πορτογαλική Δημοκρατία και εγκρίθηκε με τις ως άνω δύο αποφάσεις [πρβλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2022, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας), T‑95/21, EU:T:2022:567, σκέψη 160]. 68 Αφετέρου, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 41 ανωτέρω, οι παρεκκλίσεις από τη γενική αρχή του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά την οποία οι κρατικές ενισχύσεις δεν είναι συμβατές με την κοινή αγορά, πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Η απαίτηση αυτή συνεπάγεται ότι η ερμηνεία των προϋποθέσεων για τη χορήγηση καθεστώτος ενισχύσεων εγκεκριμένου από την Επιτροπή δεν μπορεί να απόκειται στην πλήρη διακριτική ευχέρεια του οικείου κράτους μέλους, με το πρόσχημα, μεταξύ άλλων, της τήρησης της αρχής της θεσμικής και διαδικαστικής αυτονομίας. 69 Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθότι, εν προκειμένω, δεν μπορεί βασίμως να υποστηριχθεί ότι η υποχρέωση προς χρήση αντικειμενικού τρόπου υπολογισμού του χρόνου πραγματικής εργασίας κάθε απασχολούμενου σε θέση εργασίας παρέχουσας δικαίωμα υπαγωγής στο καθεστώς ΙΙΙ συνιστά παρέμβαση στο πορτογαλικό δίκαιο. Πράγματι, η ως άνω υποχρέωση προς χρήση αντικειμενικού τρόπου υπολογισμού δεν εμποδίζει τη δυνατότητα να λαμβάνεται υπόψη κάθε μορφή σχέσης εργασίας προβλεπόμενης από το πορτογαλικό δίκαιο. Επιπλέον, η εν λόγω υποχρέωση χρήσης τέτοιου τρόπου υπολογισμού επιβάλλεται αποκλειστικά για την εκτίμηση της συμβατότητας του καθεστώτος III καθώς και για την ορθή εκτέλεση των αποφάσεων του 2007 και του 2013. 70 Για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στις σκέψεις 56 και 58 ανωτέρω, το επιχείρημα ότι η ερμηνεία που προέκρινε η Επιτροπή για την προϋπόθεση περί δημιουργίας ή διατήρησης θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ αντιβαίνει προς τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων πρέπει να απορριφθεί. 71 Ωστόσο, καίτοι πρέπει να θεωρηθεί ότι με το επιχείρημα αυτό αμφισβητείται, βάσει των αρχών που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 70 ανωτέρω, η διαπίστωση περί μη συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, η αιτίαση αυτή θα εξεταστεί, στις σκέψεις 98 έως 105 κατωτέρω, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του βασίμου του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλουν οι προσφεύγουσες. 72 Τέλος, πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελές το πρόσθετο επιχείρημα που προέβαλε η Nova Ship Invest, Unipessoal (Zona Franca da Madeira), κατά το οποίο στην προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθότι ουδεμία εξαίρεση διαπίστωσε, κατά την εξέταση της τήρησης της προϋπόθεσης που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, βάσει της μορφής της δικαιούχου επιχείρησης, καίτοι οι SGPS δεν υπόκεινται σε τέτοια προϋπόθεση. 73 Συγκεκριμένα, επισημαίνεται συναφώς, αφενός, ότι, με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Nova Ship Invest, Unipessoal (Zona Franca da Madeira) απλώς διατυπώνει το ανωτέρω επιχείρημα, χωρίς εντούτοις να προβάλλει ότι αποτελεί η ίδια SGPS. 74 Αφετέρου, μολονότι η Nova Ship Invest, Unipessoal (Zona Franca da Madeira), απαντώντας σε σχετική ερώτηση που έθεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, επιβεβαίωσε ότι η ίδια αποτελεί SGPS, διαπιστώνεται ότι δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο προς τεκμηρίωση του ισχυρισμού αυτού, παραπέμποντας απλώς στο παράρτημα A.3 του δικογράφου της προσφυγής, ήτοι στην από 29 Δεκεμβρίου 2000 έγκριση άσκησης δραστηριότητας εντός της ZFM, χορηγηθείσα στη δικαιοπάροχό της επιχείρηση της οποίας ο εταιρικός σκοπός περιελάμβανε, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση εταιρικών μεριδίων. 75 Εντούτοις, το ως άνω έγγραφο δεν αποδεικνύει ότι η Nova Ship Invest, Unipessoal (Zona Franca da Madeira) έχει ως αποκλειστικό εταιρικό σκοπό τη διαχείριση εταιρικών μεριδίων και ότι, επομένως, αποτελεί SGPS. 76 Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, στην αιτιολογική σκέψη 179 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, δεν τήρησε την προϋπόθεση της δημιουργίας και της διατήρησης θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ. – Επί της αποτελεσματικότητας των φορολογικών ελέγχων που διενεργήθηκαν με σκοπό την εξακρίβωση της ορθής εφαρμογής των προϋποθέσεων σχετικά με την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και σχετικά με τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ 77 Οι προσφεύγουσες προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στην Επιτροπή ότι θεώρησε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι οι έλεγχοι που διενεργούν οι φορολογικές αρχές είναι ακατάλληλοι για την εξακρίβωση της ορθής εφαρμογής των προϋποθέσεων σχετικά με την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και με τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, οι οποίες προβλέπονται από το καθεστώς III. Η ακαταλληλότητα είναι άμεση συνέπεια του γεγονότος ότι οι πορτογαλικές αρχές ερμήνευσαν και εφάρμοσαν τις εν λόγω προϋποθέσεις κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, όπερ αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες. 78 Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 60 και 76 ανωτέρω, ότι οι επικρίσεις της Επιτροπής σχετικά με την εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών ερμηνεία και εφαρμογή των δύο προϋποθέσεων που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 77 ανωτέρω ήταν βάσιμες. 79 Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο διαπιστώνοντας, στην αιτιολογική σκέψη 178 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι φορολογικοί έλεγχοι που διενήργησαν οι πορτογαλικές αρχές στους δικαιούχους του καθεστώτος III και τα στοιχεία που συλλέχθηκαν στο πλαίσιο των εν λόγω ελέγχων δεν καθιστούν δυνατό τον αποτελεσματικό έλεγχο της τήρησης των προϋποθέσεων του καθεστώτος III σχετικά με την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, δεδομένου ότι οι ως άνω αρχές ερμηνεύουν και εφαρμόζουν τις εν λόγω προϋποθέσεις πρόσβασης στο καθεστώς ΙΙΙ κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013. 80 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε ότι το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, δεν πληρούσε πλείονες προϋποθέσεις οι οποίες απαιτούνται από τις αποφάσεις του 2007 και του 2013. 81 Δεδομένου ότι το επίμαχο καθεστώς τέθηκε σε εφαρμογή κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, οπότε τροποποιήθηκε ουσιωδώς σε σχέση με το καθεστώς που εγκρίθηκε με τις εν λόγω αποφάσεις, ορθώς επίσης η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα, στην αιτιολογική σκέψη 180 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι υφίσταται παράνομη νέα ενίσχυση (πρβλ. απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2017, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑467/15 P, EU:C:2017:799, σκέψη 48). 82 Ως εκ τούτου, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή καθότι η εξέταση της συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, δεν βασίστηκε απευθείας και αποκλειστικά στο άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, στηρίζεται, σε αντίθεση με το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, σε εσφαλμένη ερμηνεία των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και παραβιάζει τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων, της ελευθερίας εγκατάστασης καθώς και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών 83 Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι στην προσβαλλόμενη απόφαση εξέτασε τη συμβατότητα του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων όχι απευθείας και αποκλειστικά με βάση το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, αλλά λαμβάνοντας υπόψη, κατά την εξέτασή της, τις απαιτήσεις και τις προϋποθέσεις που θεσπίστηκαν με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2007. Επιπλέον, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι οι αιτιολογικές σκέψεις 191 έως 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο πλαίσιο των οποίων η Επιτροπή διαπιστώνει την ασυμβατότητα του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, στηρίζονται σε εσφαλμένη ερμηνεία των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και επιπλέον αντιβαίνουν προς τη Συνθήκη ΛΕΕ, ιδίως δε προς το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, αυτής, το οποίο θέτει ως αποκλειστική προϋπόθεση της συμβατότητας περιφερειακών ενισχύσεων υπέρ της ανάπτυξης εξόχως απόκεντρων περιοχών το κατά πόσον οι ενισχύσεις αυτές προωθούν την ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών, λαμβανομένης υπόψη της διαρθρωτικής, οικονομικής και κοινωνικής κατάστασής τους, χωρίς να απαιτείται οι ενισχύσεις να είναι απαραίτητες για την αντιστάθμιση των εγγενών μειονεκτημάτων των περιοχών αυτών. 84 Η Επιτροπή αμφισβητεί την ανωτέρω επιχειρηματολογία. 85 Υπενθυμίζεται ότι κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της συμβατότητας των μέτρων ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια, η άσκηση της οποίας απαιτεί σύνθετες εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Bayerische Motoren Werke και Freistaat Sachsen κατά Επιτροπής, C‑654/17 P, EU:C:2019:634, σκέψεις 79 και 80 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 86 Κατά την άσκηση αυτής της διακριτικής ευχέρειας, η Επιτροπή δύναται να εκδίδει κατευθυντήριες γραμμές για να καθορίζει τα κριτήρια βάσει των οποίων προτίθεται να εκτιμά κατά πόσον τα μέτρα ενίσχυσης που σχεδιάζουν τα κράτη μέλη είναι σύμφωνα με την εσωτερική αγορά (βλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Bayerische Motoren Werke και Freistaat Sachsen κατά Επιτροπής, C‑654/17 P, EU:C:2019:634, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 87 Η Επιτροπή, θεσπίζοντας τέτοιους κανόνες συμπεριφοράς και αναγγέλλοντας, με τη δημοσίευσή τους, ότι θα τους εφαρμόζει στις περιπτώσεις τις οποίες αφορούν οι κανόνες αυτοί, αυτοπεριορίζεται κατά την άσκηση της εν λόγω διακριτικής ευχέρειας και δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να αποκλίνει από τους κανόνες αυτούς, διότι άλλως υπάρχει ενδεχόμενο να ακυρωθούν οι πράξεις της λόγω παραβίασης γενικών αρχών του δικαίου, όπως είναι η ίση μεταχείριση ή η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (βλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Bayerische Motoren Werke και Freistaat Sachsen κατά Επιτροπής, C‑654/17 P, EU:C:2019:634, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 88 Βεβαίως, η Επιτροπή δεν μπορεί να παραιτηθεί, με τη θέσπιση κανόνων συμπεριφοράς, από την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας που της παρέχει το άρθρο 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, η έκδοση των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 δεν απαλλάσσει την Επιτροπή από την υποχρέωσή της να εξετάζει τις εξαιρετικές ειδικές περιστάσεις τις οποίες επικαλείται κράτος μέλος, σε συγκεκριμένη περίπτωση, για να ζητήσει την απευθείας εφαρμογή του άρθρου 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Bayerische Motoren Werke και Freistaat Sachsen κατά Επιτροπής, C‑654/17 P, EU:C:2019:634, σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 89 Εν προκειμένω, όπως διαπιστώθηκε στην αιτιολογική σκέψη 190 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν επικαλέστηκε εξαιρετικές περιστάσεις οι οποίες να δικαιολογούν την άμεση εφαρμογή του άρθρου 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ για την εκτίμηση της συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως αυτό τέθηκε σε εφαρμογή. Επιπλέον, δεν αμφισβητείται ότι το καθεστώς III, ως περιφερειακή ενίσχυση λειτουργίας, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών του 2007, με συνέπεια, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 87 ανωτέρω, η Επιτροπή να υποχρεούται να συμμορφωθεί με τις ως άνω κατευθυντήριες γραμμές στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως αυτό τέθηκε σε εφαρμογή. 90 Επομένως, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο εξετάζοντας το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, υπό το πρίσμα των κατευθυντήριων γραμμών του 2007 και όχι απευθείας και αποκλειστικά με βάση το άρθρο 107, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, εξέταση στην οποία προέβη εξάλλου με τις αιτιολογικές σκέψεις 188 έως 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως. 91 Επιπλέον, δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή, στο πλαίσιο της εξέτασης της συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, η οποία περιέχεται στις αιτιολογικές σκέψεις 181 έως 207 της προσβαλλομένης αποφάσεως, παρέβη τη νομοθεσία της Ένωσης στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, ιδίως δε τις κατευθυντήριες γραμμές του 2007 ή το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ. 92 Όσον αφορά τις κατευθυντήριες γραμμές του 2007, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες και όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 42 ανωτέρω, η συμβατότητα των περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας σε εξόχως απόκεντρες περιοχές δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν οι ενισχύσεις αυτές προορίζονται για την προώθηση της ανάπτυξης των εν λόγω περιοχών, αλλά προϋποθέτει επίσης ότι το ύψος τους είναι ανάλογο προς τα προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν. 93 Πράγματι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 43 ανωτέρω, ο λόγος ύπαρξης των περιφερειακών ενισχύσεων λειτουργίας για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές είναι η αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους το οποίο επιβαρύνει τις επιχειρήσεις στις περιοχές αυτές λόγω των προβλημάτων των εν λόγω περιοχών. 94 Ορθώς η Επιτροπή επισήμανε, στις αιτιολογικές σκέψεις 184 έως 186 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η εφαρμογή του καθεστώτος III, όπως υλοποιήθηκε, δεν συνάδει με τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα σημεία 76 και 80 των κατευθυντήριων γραμμών του 2007, η νομιμότητα των οποίων δεν αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες. 95 Το ως άνω συμπέρασμα δεν αναιρείται από το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ θέτει ως αποκλειστική προϋπόθεση για τη συμβατότητα των περιφερειακών ενισχύσεων υπέρ εξόχως απόκεντρων περιοχών το να προορίζονται οι ενισχύσεις αυτές για την ανάπτυξη των εν λόγω περιοχών, χωρίς να απαιτείται οι ενισχύσεις να είναι απαραίτητες για την αντιστάθμιση των εγγενών μειονεκτημάτων των περιοχών αυτών. 96 Πράγματι, καίτοι, βεβαίως, το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ δεν μνημονεύει ρητώς ότι οι ενισχύσεις σε εξόχως απόκεντρες περιοχές πρέπει να είναι απαραίτητες για την αντιστάθμιση των εγγενών μειονεκτημάτων των περιοχών αυτών, γεγονός παραμένει ότι η διαπίστωση της συμβατότητας κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά –ιδίως ενίσχυσης χορηγούμενης βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ– προϋποθέτει, ως εκ της φύσεώς της, ότι η ενίσχυση αυτή πληροί, μεταξύ άλλων, τη γενική απαίτηση περί αναγκαιότητας (πρβλ. αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, Philip Morris Holland κατά Επιτροπής, 730/79, EU:C:1980:209, σκέψη 17· της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, σκέψη 78, και της 12ης Ιουλίου 2018, Αυστρία κατά Επιτροπής, T‑356/15, EU:T:2018:439, σκέψη 370). 97 Ορθώς, πάντως, η Επιτροπή διαπίστωσε, στις αιτιολογικές σκέψεις 191 έως 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, δεν εφαρμόστηκε κατά τρόπο ώστε να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές δυσχέρειες τις οποίες οι επιχειρήσεις μπορεί όντως να αντιμετωπίζουν κατά την άσκηση της δραστηριότητάς τους στη Μαδέρα και, ως εκ τούτου, δεν ήταν ούτε κατάλληλο ούτε ανάλογο προς τον σκοπό κοινού συμφέροντος ο οποίος συνίστατο στην περιφερειακή ανάπτυξη της περιοχής αυτής. 98 Όσον αφορά τα επιχειρήματα των προσφευγουσών με τα οποία προβάλλεται παραβίαση των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, επισημαίνεται ότι κατ’ ουσίαν βάλλουν κατά της διαπίστωσης που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 198 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία κατέληξε η Επιτροπή βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, ότι δηλαδή το καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, είναι ασυμβίβαστο προς την εσωτερική αγορά, καθότι η διαπίστωση αυτή θα καθιστούσε δυσχερέστερη ή δαπανηρότερη την άσκηση των εν λόγω ελευθεριών από τις επιχειρήσεις που υπήχθησαν στο ως άνω καθεστώς ή από τους εργαζομένους τους. 99 Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, ενίσχυση η οποία, αυτή καθεαυτήν ή λόγω ορισμένων εκ των όρων χορήγησής της, παραβιάζει διατάξεις ή γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης δεν μπορεί να κριθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά (βλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2023, Ryanair κατά Επιτροπής, C‑209/21 P, EU:C:2023:905, σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 100 Εντούτοις, η νομολογία αυτή απλώς σημαίνει ότι η Επιτροπή, όταν σκοπεύει να κηρύξει τη συμβατότητα ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, οφείλει να διασφαλίσει ότι η κήρυξη της συμβατότητας, η οποία επιτρέπει στο κράτος μέλος να καταβάλει την οικεία ενίσχυση, δεν θα έχει ως αποτέλεσμα την παράβαση άλλων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, ιδίως δε την παραβίαση των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας. 101 Αντιθέτως, από την εν λόγω νομολογία δεν προκύπτει, όπως υποστηρίζουν κατ’ ουσίαν οι προσφεύγουσες, ότι η Επιτροπή, ενώ σκοπεύει να κηρύξει τη μη συμβατότητα ενίσχυσης και, συνεπώς, να απαγορεύσει στο οικείο κράτος μέλος να τη χορηγήσει, υποχρεούται να κηρύξει την ενίσχυση αυτή συμβατή και επομένως να επιτρέψει την καταβολή της για τον λόγο ότι ενδεχόμενη απόφαση περί μη συμβατότητας θα παρήγε περιοριστικά αποτελέσματα ως προς τις επιχειρήσεις δικαιούχους της εν λόγω ενίσχυσης, είτε διά της απαγόρευσης της καταβολής της είτε μέσω διαταγής ανάκτησής της. 102 Σε διαφορετική περίπτωση, οι αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών θα καθιστούσαν ανεφάρμοστη την απαγόρευση των μη συμβατών κρατικών ενισχύσεων, τούτο δε παρά το γεγονός ότι οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ στον τομέα του ανταγωνισμού, και ιδίως εκείνες που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις, έχουν θεμελιώδη χαρακτήρα και αποτελούν την έκφραση μιας από τις ουσιώδεις αποστολές που έχουν ανατεθεί στην Ένωση (πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑496/09, EU:C:2011:740, σκέψη 60). 103 Ως εκ τούτου, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να αντιτάξουν λυσιτελώς στην προσβαλλόμενη απόφαση τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων, της ελευθερίας εγκατάστασης και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για τον λόγο ότι η απόφαση αυτή διαπιστώνει, βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, τη μη συμβατότητα του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, και διατάσσει την ανάκτηση της ενίσχυσης. 104 Εν πάση περιπτώσει, έστω και αν υποτεθεί ότι οι προσφεύγουσες μπορούν, εν προκειμένω, να επικαλεστούν τις αρχές αυτές –συμπεριλαμβανομένων των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών και των εργαζομένων– και ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παράγει περιοριστικό αποτέλεσμα ως προς τις ελευθερίες που επικαλούνται οι προσφεύγουσες, διαπιστώνεται ότι το περιοριστικό αυτό αποτέλεσμα είναι σύμφυτο με την κήρυξη της μη συμβατότητας του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, και με τη διαταγή ανάκτησης, οι οποίες περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. 105 Επιπλέον, τα εν λόγω περιοριστικά αποτελέσματα δικαιολογούνται από θεμιτό σκοπό και είναι ανάλογα προς τον σκοπό αυτόν, όπως προκύπτει από τη σκέψη 97 ανωτέρω. Κατά τα λοιπά, η διαπίστωση της μη συμβατότητας με την εσωτερική αγορά του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, όπως και η ανάκτηση των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν παρανόμως κατ’ εφαρμογήν του καθεστώτος αυτού, δεν εμποδίζουν τις καταχωρισμένες στη ZFM εταιρίες να εγκατασταθούν ή να παράσχουν υπηρεσίες εκτός της ΑΠΜ, ή και να προσλάβουν εργαζομένους που κατοικούν ή ασκούν τη δραστηριότητά τους εκτός της περιφέρειας αυτής. Τα ως άνω περιοριστικά αποτελέσματα αποσκοπούν απλώς να διασφαλίσουν ότι τα κέρδη τα οποία προέρχονται από δραστηριότητες που ασκούνται πραγματικά και ουσιαστικά εκτός της ΑΠΜ δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στη φορολογητέα βάση επί της οποίας εφαρμόζεται το επίμαχο φορολογικό μέτρο. 106 Κατά τα λοιπά, όσον αφορά το εναλλακτικό καθεστώς ενισχύσεων που προτείνουν οι προσφεύγουσες, το οποίο στηρίζεται στη «διαβάθμιση της αναλογικότητας του ύψους της ενίσχυσης στις περιπτώσεις όπου η δραστηριότητα που παράγει έσοδα ασκείται σε διαφορετική γεωγραφική ζώνη», επισημαίνεται ότι, κατά τη νομολογία, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αποφαίνεται αφηρημένα επί όλων των εναλλακτικών μέτρων που θα μπορούσαν να ληφθούν, δεδομένου ότι, καίτοι το οικείο κράτος μέλος οφείλει να εκθέσει εμπεριστατωμένα τους λόγους οι οποίοι υπαγόρευσαν τη θέσπιση του επίμαχου καθεστώτος ενισχύσεων, ιδίως όσον αφορά τα προκριθέντα κριτήρια επιλεξιμότητας, εντούτοις, δεν οφείλει να αποδείξει, τεκμηριωμένα, ότι κανένα άλλο πιθανό μέτρο, εξ ορισμού υποθετικό, δεν δύναται να διασφαλίσει με καλύτερο τρόπο την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού. Εφόσον το εν λόγω κράτος μέλος δεν υπέχει τέτοια υποχρέωση, οι προσφεύγουσες δεν δύνανται βασίμως να ζητήσουν από το Γενικό Δικαστήριο να υποχρεώσει την Επιτροπή να υποκαταστήσει τις εθνικές αρχές στο καθήκον αυτό αναζήτησης κανονιστικών ρυθμίσεων, ώστε να εξετάσει κάθε εναλλακτικό μέτρο το οποίο θα μπορούσε να ληφθεί (πρβλ. απόφαση της 6ης Μαΐου 2019, Scor κατά Επιτροπής, T‑135/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:287, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 107 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Επί του τρίτου και του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, οι οποίοι αφορούν έλλειψη νομιμότητας της διαταγής ανάκτησης του άρθρου 4, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως 108 Με τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως, οι οποίοι προβάλλονται επικουρικώς και οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν από κοινού, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τη νομιμότητα της διαταγής ανάκτησης του άρθρου 4, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως. 109 Η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών διαρθρώνεται, κατ’ ουσίαν, σε τρία σκέλη, με τα οποία προβάλλεται ότι η διαταγή ανάκτησης, πρώτον, αντιβαίνει στην αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, δεύτερον, προσκρούει στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και, τρίτον, βασίζει το επιστρεπτέο ποσό των ενισχύσεων σε απρόσφορη μέθοδο υπολογισμού. Επί του πρώτου σκέλους, το οποίο αφορά παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης 110 Με το ως άνω πρώτο σκέλος, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι δικαιούχοι του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, δεν όφειλαν να γνωρίζουν ότι η προβλεπόμενη από το καθεστώς αυτό μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων προϋποθέτει τη συσταλτική ερμηνεία των προϋποθέσεων που αφορούν, αφενός, την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και, αφετέρου, τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, δεδομένου ότι οι δύο αυτές προϋποθέσεις αρχικώς θεσπίστηκαν με παρόμοια διατύπωση στην απόφαση του 2002, χωρίς να διευκρινίζεται ότι έπρεπε να ερμηνευθούν στενά από γεωγραφικής απόψεως. Επιπλέον, μετά τη θέσπισή τους, οι πορτογαλικές αρχές ουδόλως μετέβαλαν την ερμηνεία του περιεχομένου των προϋποθέσεων αυτών. Το γεγονός όμως ότι η Επιτροπή δεν θεώρησε αναγκαίο να διευκρινίσει τη σημασία των προϋποθέσεων αυτών κατά τη –διττή– έγκριση του καθεστώτος III ήταν ικανό να δημιουργήσει στους δικαιούχους δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς το ότι η Επιτροπή δεν εξέλαβε τη θέση σε εφαρμογή του καθεστώτος III από τις πορτογαλικές αρχές ως νέα κρατική ενίσχυση. 111 Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή. 112 Όσον αφορά τη γενική αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, υπενθυμίζεται ότι το δικαίωμα επίκλησης της αρχής αυτής προϋποθέτει ότι έχουν δοθεί από τις αρμόδιες αρχές της Ένωσης στον ενδιαφερόμενο συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, προερχόμενες από αρμόδιες και αξιόπιστες πηγές (βλ. απόφαση της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, σκέψη 97 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 113 Επιπλέον, στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, κατά πάγια νομολογία, λαμβανομένου υπόψη του επιτακτικού χαρακτήρα του ελέγχου που διενεργεί η Επιτροπή επί των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, αφενός, η εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων δικαιούχων της ενίσχυσης όσον αφορά τη νομιμότητα αυτής δικαιολογείται, κατ’ αρχήν, μόνον αν η ενίσχυση χορηγήθηκε τηρουμένης της προβλεπόμενης από το άρθρο αυτό διαδικασίας και, αφετέρου, ένας επιμελής επιχειρηματίας πρέπει, υπό κανονικές συνθήκες, να είναι σε θέση να βεβαιωθεί ότι τηρήθηκε η εν λόγω διαδικασία (βλ. απόφαση της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C‑349/17, EU:C:2019:172, σκέψη 98 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 114 Πλην όμως, εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν ότι, όσον αφορά τις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν κατά παράβαση των αποφάσεων του 2007 και του 2013, και οι οποίες, ως εκ του λόγου τούτου, καταβλήθηκαν κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, η Επιτροπή τους παρέσχε συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διαβεβαιώσεις, σύμφωνες επίσης προς τους ισχύοντες κανόνες, ικανές να τους δημιουργήσουν βάσιμες προσδοκίες, όπως απαιτεί η νομολογία. 115 Πράγματι, η προβαλλόμενη αδράνεια της Επιτροπής, όταν το καθεστώς ενισχύσεων δεν της έχει κοινοποιηθεί, στερείται σημασίας (απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2004, Demesa και Territorio Histórico de Álava κατά Επιτροπής, C‑183/02 P και C‑187/02 P, EU:C:2004:701, σκέψη 52· πρβλ., επίσης, διάταξη της 7ης Δεκεμβρίου 2017, Aughinish Alumina κατά Επιτροπής, C‑373/16 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2017:953, σκέψη 54). Επομένως, ελλείψει προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να προβάλουν λυσιτελώς, προς στήριξη της αιτιάσεώς τους περί παραβίασης της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, οποιαδήποτε αδράνεια εκ μέρους της Επιτροπής. 116 Άνευ σημασίας είναι επίσης το γεγονός ότι το καθεστώς ΙΙΙ, όπως κοινοποιήθηκε, εγκρίθηκε δύο φορές από την Επιτροπή, δεδομένου ότι το καθεστώς αυτό τέθηκε σε εφαρμογή υπό όρους ουσιωδώς διαφορετικούς από τους προβλεπόμενους στο σχέδιο του καθεστώτος ενισχύσεων που κοινοποίησε η Πορτογαλική Δημοκρατία. 117 Όσον αφορά το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι αδυνατούσαν να αντιληφθούν ότι η προβλεπόμενη από το ως άνω καθεστώς μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων προϋποθέτει τη συσταλτική ερμηνεία των προϋποθέσεων που αφορούν, αφενός, την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων και, αφετέρου, τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, οι οποίες θεσπίστηκαν αμφότερες με το καθεστώς II, πρέπει να επαναληφθεί η διαπίστωση που εκτίθεται στη σκέψη 47 ανωτέρω, κατά την οποία τόσο το γράμμα των αποφάσεων του 2007 και του 2013 όσο και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται, αλλά και οι σκοποί που επιδιώκει η ρύθμιση περί ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, δεν καταλείπουν περιθώριο αμφιβολίας ως προς την ερμηνεία της προϋπόθεσης που αφορά την προέλευση των κερδών επί των οποίων εφαρμόζεται η μείωση του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων. 118 Ομοίως, όσον αφορά την προϋπόθεση που αφορά τη δημιουργία ή τη διατήρηση θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ, από τις αποφάσεις του 2002, του 2007 και του 2013 προκύπτει ότι τα φορολογικά πλεονεκτήματα που προέβλεπε το καθεστώς ΙΙ, συνέχεια του οποίου αποτελεί το καθεστώς ΙΙΙ, χορηγούνταν μόνον στις εταιρίες που δημιουργούσαν πράγματι νέα δραστηριότητα και πληρούσαν ειδικές προϋποθέσεις επιλεξιμότητας, βασιζόμενες στον αριθμό των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν σε μόνιμη βάση (και κατά το πρώτο εξάμηνο δραστηριότητας) από τις εν λόγω εταιρίες (βλ. τμήμα ΙΙ της αποφάσεως του 2002). Επομένως, το ανώτατο όριο φορολογητέας βάσης για τη χορήγηση του φορολογικού πλεονεκτήματος στο πλαίσιο του φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων τελούσε σε συνάρτηση με τον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργούσε ο δικαιούχος (βλ. τμήμα II της αποφάσεως του 2002· σημεία 18, 19 και 60 της αποφάσεως του 2007· σημεία 10 και 11 της αποφάσεως του 2013). Οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία θα συνεπαγόταν αποσύνδεση της έντασης της προβλεπόμενης από το καθεστώς ΙΙΙ στήριξης προς τις επιχειρήσεις από τη συμβολή τους στη δημιουργία πραγματικά νέων δραστηριοτήτων στην ΑΠΜ, μολονότι ο σκοπός αυτός είναι μία από τις προϋποθέσεις πρόσβασης στο ως άνω καθεστώς, υπό το πρίσμα δε της προϋπόθεσης αυτής η Επιτροπή εκτίμησε την αναλογικότητα του εν λόγω καθεστώτος. 119 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, δεν μπορεί να διαπιστωθεί παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και, ως εκ τούτου, το πρώτο σκέλος της ως άνω επιχειρηματολογίας πρέπει να απορριφθεί. Επί του δευτέρου σκέλους, το οποίο αφορά παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου 120 Στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους της ως άνω επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες εμμένουν στην έλλειψη επιμέλειας και στην αδράνεια της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του καθεστώτος της ZFM για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, δεδομένου ότι η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία εξέτασης που απαιτείται κατά το άρθρο 108, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ αφότου είχε παρέλθει διάστημα άνω της οκταετίας από την έγκριση του καθεστώτος III και άνω της διετίας από τη λήξη της αρχικής του διάρκειας, ενημέρωσε δε τις πορτογαλικές αρχές για την πρόθεσή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας έντεκα έτη μετά την έγκριση του εν λόγω καθεστώτος και πλέον των πέντε ετών μετά τη λήξη της αρχικής του διάρκειας. 121 Η Επιτροπή αμφισβητεί το ως άνω επιχείρημα. 122 Όσον αφορά την αρχή της ασφάλειας δικαίου, η οποία διακρίνεται από την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (πρβλ. απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Ισπανία κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑649/20 P, C‑658/20 P και C‑662/20 P, EU:C:2023:60, σκέψη 83), επισημαίνεται ότι, στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, τα επιχειρήματα που προβάλλονται κατά της υποχρέωσης ανάκτησης λόγω παραβίασης της αρχής της ασφάλειας δικαίου γίνονται δεκτά μόνον σε όλως εξαιρετικές περιπτώσεις [πρβλ. αποφάσεις της 22ας Απριλίου 2008, Επιτροπή κατά Salzgitter, C‑408/04 P, EU:C:2008:236, σκέψη 106, και της 21ης Σεπτεμβρίου 2022, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (Ελεύθερη ζώνη της Μαδέρας), T‑95/21, EU:T:2022:567, σκέψη 204]. 123 Συναφώς, από τη νομολογία προκύπτει ότι πρέπει να εξεταστούν πλείονα στοιχεία προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη παραβίασης της αρχής της ασφάλειας δικαίου, μεταξύ άλλων η έλλειψη σαφήνειας του εφαρμοστέου νομικού καθεστώτος (πρβλ. απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2010, Nuova Agricast και Cofra κατά Επιτροπής, C‑67/09 P, EU:C:2010:607, σκέψη 77) ή η αδικαιολόγητη αδράνεια της Επιτροπής για παρατεταμένο χρονικό διάστημα (πρβλ. αποφάσεις της 24ης Νοεμβρίου 1987, RSV κατά Επιτροπής, 223/85, EU:C:1987:502, σκέψεις 14 και 15, και της 22ας Απριλίου 2008, Επιτροπή κατά Salzgitter, C‑408/04 P, EU:C:2008:236, σκέψεις 106 και 107). 124 Εν προκειμένω, οι προσφεύγουσες δεν προβάλλουν, προς στήριξη του υπό κρίση σκέλους, οποιαδήποτε έλλειψη σαφήνειας του εφαρμοστέου νομικού καθεστώτος. 125 Όσον αφορά τον ισχυρισμό περί παρατεταμένων χρονικών διαστημάτων αδράνειας της Επιτροπής, τα οποία παρέχουν στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα επίκλησης της αρχής της ασφάλειας δικαίου, υπενθυμίζεται ότι το θεσμικό αυτό όργανο υποχρεούται να ενεργήσει εντός εύλογης προθεσμίας στο πλαίσιο διαδικασίας εξέτασης κρατικών ενισχύσεων και ότι δεν μπορεί να παραμένει αδρανές κατά το προκαταρκτικό στάδιο έρευνας. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι ο εύλογος χαρακτήρας της διάρκειας της διαδικασίας εκτιμάται με γνώμονα τις περιστάσεις που προσιδιάζουν σε κάθε υπόθεση, όπως είναι η περιπλοκότητα της διαφοράς και η συμπεριφορά των διαδίκων (απόφαση της 13ης Ιουνίου 2013, HGA κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑630/11 P έως C‑633/11 P, EU:C:2013:387, σκέψεις 81 και 82). 126 Πλην όμως, πρώτον, όσον αφορά τον χρόνο που παρήλθε μεταξύ των αποφάσεων του 2002, του 2007 και του 2013, αφενός, και της κίνησης, στις 12 Μαρτίου 2015, της διαδικασίας εξέτασης του καθεστώτος III, ή ακόμη της απόφασης κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η οποία κοινοποιήθηκε στην Πορτογαλική Δημοκρατία στις 6 Ιουλίου 2018 και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 15 Μαρτίου 2019, αφετέρου, ο χρόνος αυτός δεν μπορεί να θεωρηθεί μη εύλογος. 127 Συγκεκριμένα, κατ’ αρχάς, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2, του κανονισμού 659/1999 και το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 2015/1589, η Επιτροπή δεν δεσμευόταν από συγκεκριμένες προθεσμίες, όπως οι προβλεπόμενες στο κεφάλαιο II των εν λόγω κανονισμών, για τη διαδικασία σχετικά με τις κοινοποιούμενες ενισχύσεις (πρβλ. διάταξη της 20ής Ιανουαρίου 2021, KC κατά Επιτροπής, T‑580/20, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2021:14, σκέψη 26). 128 Εν συνεχεία, όσον αφορά διαδικασίες ελέγχου σχετικές με εγκεκριμένες ενισχύσεις ή εγκεκριμένα καθεστώτα ενισχύσεων, όπως εν προκειμένω, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή όφειλε να επιδείξει ιδιαίτερη επιμέλεια, στο μέτρο που η αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, επιβάλλει στα κράτη μέλη να λαμβάνουν κάθε μέτρο ικανό να διασφαλίσει το περιεχόμενο και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης. 129 Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, τούτο συνεπάγεται, ειδικότερα, ότι τα εν λόγω κράτη πρέπει να μεριμνούν να μη θέτουν σε εφαρμογή ενισχύσεις ή καθεστώτα ενισχύσεων κατά παράβαση αποφάσεων περί προηγούμενης έγκρισης, ιδίως όταν, όπως εν προκειμένω, η Επιτροπή και το οικείο κράτος μέλος έχουν αρχικώς συμφωνήσει επί των όρων εφαρμογής των εν λόγω ενισχύσεων ή καθεστώτων ενισχύσεων, όπως διαπιστώθηκε στις σκέψεις 38 και 39 ανωτέρω. 130 Τέλος, λαμβανομένης υπόψη της περιγραφής της διαδικασίας που οδήγησε στην απόφαση κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας, στις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ουδεμία αδικαιολόγητη αδράνεια της Επιτροπής για παρατεταμένο διάστημα παρατηρείται εν προκειμένω. 131 Δεύτερον, η 29μηνη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας δεν μπορεί, ομοίως, να θεωρηθεί μη εύλογη, λαμβανομένης υπόψη, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 9 και 96 της προσβαλλομένης αποφάσεως, της ανάγκης η Επιτροπή να εξετάσει το αίτημα των πορτογαλικών αρχών σχετικά με τον εμπιστευτικό χαρακτήρα της απόφασης κίνησης της εν λόγω διαδικασίας, να ζητήσει επανειλημμένως από τις εν λόγω αρχές την κοινοποίηση ελλειπουσών πληροφοριών, καθώς και να εξετάσει τις παρατηρήσεις του πλήθους των ενδιαφερόμενων μερών που συμμετείχαν στη διαδικασία. 132 Υπ’ αυτή την έννοια, η διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως διαφέρει σαφώς από εκείνη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1987, RSV κατά Επιτροπής (223/85, EU:C:1987:502), την οποία οι προσφεύγουσες δεν μπορούν, επομένως, να επικαλεστούν λυσιτελώς. 133 Ακόμη και αν συνεκτιμηθεί στο σύνολό του, το χρονικό διάστημα τόσο πριν όσο και μετά την απόφαση περί κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας δεν μπορεί να θεωρηθεί μη εύλογο, δεδομένου ότι στις προσφεύγουσες –όπως σε όλες τις επιχειρήσεις που υπήχθησαν στο καθεστώς III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή– παρασχέθηκε δεόντως η δυνατότητα να λάβουν γνώση, το αργότερο στις 15 Μαρτίου 2019, της αποφάσεως περί κίνησης της επίσημης διαδικασίας έρευνας, με τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και των κινδύνων ανάκτησης στους οποίους ήταν εκτεθειμένες. 134 Ως εκ τούτου, ουδεμία παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου διαπιστώνεται. Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος πρέπει να απορριφθεί. Επί του τρίτου σκέλους το οποίο αφορά τη χρήση προδήλως απρόσφορης μεθόδου για τον υπολογισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης 135 Με το τρίτο σκέλος της ως άνω επιχειρηματολογίας, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι το ποσό των επιστρεπτέων ενισχύσεων βασίζεται σε προδήλως απρόσφορη μέθοδο υπολογισμού. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, επομένως, ότι η μέθοδος υπολογισμού σε ΕΜΕ του αριθμού των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν δεν μπορεί να εφαρμοστεί για τον καθορισμό των ποσών των προς ανάκτηση ενισχύσεων, δεδομένου ότι δεν συνιστά έγκυρη μέθοδο για τον προσδιορισμό της πραγματικής δημιουργίας θέσεων εργασίας, στον βαθμό που δεν απορρέει από ρύθμιση του δικαίου της Ένωσης ούτε από κανόνα που έχει θεσπιστεί στην πορτογαλική εθνική νομοθεσία. 136 Η Επιτροπή αμφισβητεί το ως άνω επιχείρημα. 137 Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 168 έως 171 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει, κατ’ ουσίαν, ότι η προϋπόθεση της δημιουργίας ή της διατήρησης θέσεων εργασίας στην ΑΠΜ αποτελεί όχι μόνον προϋπόθεση για την πρόσβαση στο καθεστώς ΙΙΙ, αλλά και παράμετρο για τον υπολογισμό του ύψους της ενίσχυσης, η οποία πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενική, επαληθεύσιμη και αποδεδειγμένη μέθοδο. Επιπλέον, η εκτίμηση της αναλογικότητας του καθεστώτος ΙΙΙ, σε σχέση με το πρόσθετο κόστος το οποίο υποτίθεται ότι αντιστάθμιζε το εν λόγω καθεστώς, έγινε υπό το πρίσμα της προϋπόθεσης αυτής. 138 Επομένως, μολονότι οι αποφάσεις του 2007 και του 2013 δεν επιβάλλουν την εφαρμογή συγκεκριμένης μεθόδου για τον υπολογισμό του αριθμού των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν ή διατηρήθηκαν στην ΑΠΜ από κάθε δικαιούχο, εντούτοις οι αποφάσεις αυτές απαιτούσαν τη χρήση μιας αντικειμενικής μεθόδου η οποία θα καθιστούσε δυνατό τον έλεγχο του πραγματικού και του διαρκούς χαρακτήρα των θέσεων εργασίας που δήλωσαν οι δικαιούχοι του καθεστώτος ΙΙΙ. 139 Ωστόσο, στο μέτρο που η μέθοδος την οποία χρησιμοποίησαν οι πορτογαλικές αρχές (βλ. σκέψεις 63 έως 65 ανωτέρω) προδήλως δεν πληρούσε την προϋπόθεση αυτή και οι εν λόγω αρχές δεν πρότειναν άλλη αντικειμενική μέθοδο που να καθιστά δυνατό τον έλεγχο του πραγματικού και του διαρκούς χαρακτήρα των θέσεων εργασίας που δήλωσαν οι δικαιούχοι, αποκλειστικά προς τον σκοπό ανάκτησης των ενισχύσεων που είχαν καταβληθεί στο πλαίσιο του καθεστώτος III, όπως τέθηκε σε εφαρμογή, η Επιτροπή, στην αιτιολογική σκέψη 216 της προσβαλλομένης αποφάσεως, απαίτησε τον υπολογισμό του ποσού της προς ανάκτηση ενίσχυσης σύμφωνα με τη μέθοδο ΕΜΕ. 140 Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι επιβλήθηκε η χρήση μιας τέτοιας μεθόδου, όπερ εμπίπτει απλώς στην υποχρέωση της Επιτροπής να παράσχει στο οικείο κράτος μέλος τα στοιχεία βάσει των οποίων θα μπορεί να καθορίσει το ίδιο, χωρίς υπέρμετρες δυσχέρειες, το ποσό των προς ανάκτηση ενισχύσεων, δεν μπορεί να θεωρηθεί απρόσφορη μέθοδος. 141 Κατά συνέπεια, το τρίτο σκέλος πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο. 142 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, ο τρίτος και ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως και, ως εκ τούτου, οι προσφυγές πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους. Επί των δικαστικών εξόδων 143 Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. 144 Δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής. Για τους λόγους αυτούς, ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα) αποφασίζει: 1) Οι υποθέσεις T‑713/22 και T‑720/22 συνεκδικάζονται προς έκδοση της παρούσας αποφάσεως. 2) Απορρίπτει τις προσφυγές. 3) Οι Portumo – Madeira – Montagem e Manutenção de Tubaria, SA (Zona Franca da Madeira), Ponticelli – Consultadoria Técnica, SA (Zona Franca da Madeira), Ponticelli Angoil – Serviços Para a Indústria Petrolífera, SA (Zona Franca da Madeira) και Nova Ship Invest, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira) καταδικάζονται στα δικαστικά έξοδα. Svenningsen Martín y Pérez de Nanclares Stancu Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 6 Νοεμβρίου 2024. (υπογραφές) ( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.