Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία για την κήρυξη εκπτώσεως – Λεκτικό σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Gufic – Ουσιαστική χρήση του σήματος – Άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 – Δημόσια και έναντι τρίτων χρήση – Σημασία της χρήσεως – Φύση και μορφή της χρήσεως – Χρήση για τα προϊόντα για τα οποία έχει καταχωριστεί το σήμα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα) της 11ης Ιανουαρίου 2023 ( *1 ) «Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία για την κήρυξη εκπτώσεως – Λεκτικό σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Gufic – Ουσιαστική χρήση του σήματος – Άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001 – Δημόσια και έναντι τρίτων χρήση – Σημασία της χρήσεως – Φύση και μορφή της χρήσεως – Χρήση για τα προϊόντα για τα οποία έχει καταχωριστεί το σήμα» Στην υπόθεση T‑346/21, Hecht Pharma GmbH, με έδρα το Bremervörde (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους C. Sachs και J. Sachs, δικηγόρους, προσφεύγουσα, κατά Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), εκπροσωπούμενου από την J. Schäfer, και τους D. Hanf και A. Ringelhann, καθού, αντίδικος ενώπιον του τμήματος προσφυγών του EUIPO, παρεμβαίνουσα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου: Gufic BioSciences Ltd, με έδρα τη Mumbai (Ινδία), εκπροσωπούμενη από τον A. Wehlau και την T. Uhlenhut, δικηγόρους, ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα), συγκείμενο, κατά τις διασκέψεις, από τους D. Spielmann, πρόεδρο, M. Brkan και I. Gâlea (εισηγητή), δικαστές, γραμματέας: R. Ūkelytė, διοικητική υπάλληλος, έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία, κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 13ης Ιουλίου 2022, εκδίδει την ακόλουθη Απόφαση ( 1 ) [παραλειπόμενα] Σκεπτικό [παραλειπόμενα] Επί της τρίτης αιτιάσεως, που αφορά πλάνη κατά την εκτίμηση της χρήσεως του επίμαχου σήματος για τα προϊόντα που έχουν καταχωριστεί ως «φάρμακα» [παραλειπόμενα] 94 Υπενθυμίζεται ότι η ταξινόμηση των προϊόντων και των υπηρεσιών βάσει του Διακανονισμού της Νίκαιας αποσκοπεί ουσιαστικά στο να αντικατοπτρίζονται οι ανάγκες της αγοράς και όχι στο να επιβάλλεται μια τεχνητή κατάτμηση των προϊόντων. Συνακόλουθα, οι επικεφαλίδες των κλάσεων περιλαμβάνουν «γενικές ενδείξεις» σχετικά με τον τομέα στον οποίο εμπίπτουν, «κατ’ αρχήν», τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες. Ομοίως, υπενθυμίζεται ότι η ταξινόμηση των προϊόντων και των υπηρεσιών βάσει του Διακανονισμού της Νίκαιας εξυπηρετεί, αυτή καθεαυτήν, αποκλειστικά διοικητικούς σκοπούς. Συγκεκριμένα, αποβλέπει μόνο στο να διευκολύνει τη σύνταξη και την επεξεργασία των αιτήσεων καταχωρίσεως σημάτων, προτείνοντας ορισμένες κλάσεις και κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών. Κατά τα λοιπά, η ταξινόμηση της Νίκαιας δεν δύναται να καθορίσει αφ’ εαυτής τη φύση και τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των επίμαχων προϊόντων [βλ. απόφαση της 28ης Μαΐου 2020, Korporaciya Masternet κατά EUIPO – Stayer Ibérica (STAYER), T‑681/18, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2020:222, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. 95 Περαιτέρω, η ταξινόμηση ενός προϊόντος κατ’ εφαρμογήν άλλων κανόνων του δικαίου της Ένωσης δεν είναι, κατ’ αρχήν, καθοριστική για την ταξινόμησή του με σκοπό την καταχώριση σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, αφενός, από το άρθρο 33, παράγραφος 1, του κανονισμού 2017/1001 προκύπτει κατ’ ουσίαν ότι, για τους σκοπούς της καταχωρίσεως σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες ταξινομούνται σύμφωνα με το σύστημα ταξινομήσεως της Νίκαιας. Αφετέρου, οι νομοθετικές πράξεις της Ένωσης τις οποίες παραθέτει η προσφεύγουσα έχουν βέβαια πρωταρχική σημασία για τον επίμαχο τομέα, δεδομένου ότι διαφυλάσσουν τη διαδικασία παρασκευής, επισημάνσεως και διανομής φαρμάκων, πλην όμως δεν επηρεάζουν κατ’ ανάγκην τον τρόπο με τον οποίο τα προϊόντα και οι υπηρεσίες ταξινομούνται στο σύστημα ταξινομήσεως της Νίκαιας. Συναφώς, η ουσιώδης λειτουργία του σήματος δεν πρέπει να συγχέεται με τις λοιπές λειτουργίες που μπορεί επίσης, κατά περίπτωση, να επιτελεί το σήμα, όπως είναι η λειτουργία που συνίσταται στην εγγύηση της ποιότητας του επίμαχου προϊόντος. Επομένως, η ταξινόμηση ενός προϊόντος κατ’ εφαρμογήν άλλων κανόνων του δικαίου της Ένωσης, όπως η οδηγία 2001/83, δεν είναι, κατ’ αρχήν, καθοριστική για την ταξινόμησή του με σκοπό την καταχώριση σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης [βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Dermavita Company κατά EUIPO – Allergan Holdings France (JUVEDERM), T‑372/20, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2021:652, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. 96 Συναφώς, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι από την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου χρήση του όρου «κατ’ αρχήν» συνάγεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν αποκλείει γενικώς αλλά, τουναντίον, δέχεται ότι οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δύνανται να ληφθούν υπόψη, στο πλαίσιο της εκτίμησης της ουσιαστικής χρήσεως ενός σήματος κατά την έννοια του άρθρου 18 του κανονισμού 2017/1001, και να είναι καθοριστικές, λόγω των ιδιαίτερων περιστάσεων της υπό εξέταση περιπτώσεως, για την κατάταξη των επίμαχων στην κύρια δίκη προϊόντων (πρβλ. διατάξεις της 3ης Δεκεμβρίου 2020, Dermavita κατά EUIPO, C‑400/20 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2020:997, σκέψη 17, και της 4ης Μαΐου 2021, Dermavita κατά EUIPO, C‑26/21 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2021:355, σκέψη 17). 97 Εντούτοις, μόνον το γεγονός ότι τα επίμαχα προϊόντα είναι «φάρμακα» που εμπίπτουν στην κλάση 5 δεν επαρκεί [βλ. κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2017, Pandalis κατά EUIPO – LR Health & Beauty Systems (Cystus), T‑15/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:75, σκέψη 57]. 98 Εν προκειμένω, το κρίσιμο ζήτημα για την εκτίμηση της ουσιαστικής χρήσεως υπό το πρίσμα του δικαίου των σημάτων έγκειται στο κατά πόσον τα προϊόντα για τα οποία χρησιμοποιείται το σήμα, ήτοι τα επίμαχα προϊόντα, είναι τα ίδια με τα προϊόντα για τα οποία καταχωρίστηκε το σήμα στην κλάση 5 [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Dermavita κατά EUIPO – Allergan Holdings France (JUVEDERM ULTRA), T‑643/19, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2020:549, σκέψη 29]. 99 Ο τρόπος παρουσιάσεως των επίμαχων προϊόντων, παραδείγματος χάριν μέσω της συσκευασίας ή της επισημάνσεως, έχει ιδιαίτερη σημασία για την κατηγοριοποίηση προϊόντων με βάση το δίκαιο των σημάτων. Πιο συγκεκριμένα, ο τρόπος παρουσιάσεως καθορίζει την κατηγορία προϊόντων στην οποία υπάγουν οι καταναλωτές το εκάστοτε προϊόν (προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Pandalis κατά EUIPO, C‑194/17 P, EU:C:2018:725, σημείο 33). 100 Ως εκ τούτου, η αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού για τα προϊόντα για τα οποία καταχωρίστηκε το επίμαχο σήμα είναι καθοριστική για την εκτίμηση της ουσιαστικής χρήσεως του εν λόγω σήματος. 101 Εξάλλου, όσον αφορά ειδικότερα την αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού για τα φάρμακα τα οποία αφορά η οδηγία 2001/83, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η στάση του μετρίως πληροφορημένου καταναλωτή, στον οποίο η προσδιδόμενη σ’ ένα προϊόν μορφή ενδέχεται να εμπνέει ιδιαίτερη εμπιστοσύνη, όπως αυτή που εμπνέουν συνήθως τα φάρμακα, λαμβανομένων υπόψη των εγγυήσεων που περιβάλλουν την παρασκευή και τη διάθεσή τους στο εμπόριο. Μολονότι η εξωτερική μορφή που προσδίδεται στο προϊόν αυτό ενδέχεται να αποτελεί σοβαρή ένδειξη που συνηγορεί υπέρ του χαρακτηρισμού του ως φαρμάκου «ως εκ της παρουσιάσεως», ως τέτοια μορφή πρέπει να νοείται όχι μόνον αυτή του προϊόντος αυτού καθεαυτό, αλλά και η μορφή της συσκευασίας του, η οποία, για λόγους εμπορικής πολιτικής, μπορεί να το κάνει να ομοιάζει προς φάρμακο (βλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2007, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C‑319/05, EU:C:2007:678, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 102 Συναφώς, επισημαίνεται ότι οι διάδικοι συμφωνούν στα υπομνήματά τους και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι η εκτίμηση του ουσιαστικού χαρακτήρα της χρήσεως για τα προϊόντα για τα οποία καταχωρίστηκε το επίμαχο σήμα πρέπει να στηρίζεται στην αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού, το οποίο, εν προκειμένω, αποτελείται τόσο από τους τελικούς καταναλωτές όσο και από ειδικούς. 103 Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των σκέψεων πρέπει να εξακριβωθεί αν, εν προκειμένω, το ενδιαφερόμενο κοινό θα θεωρεί ότι τα επίμαχα προϊόντα είναι «φάρμακα» της κλάσεως 5, για τα οποία χρησιμοποιήθηκε το επίμαχο σήμα. 104 Βεβαίως, το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι και η αποκλειστική ακόμη πώληση προϊόντων στα φαρμακεία δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι πρόκειται κατ’ ανάγκην για φάρμακα [πρβλ. απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 2017, Endoceutics κατά EUIPO – Merck (FEMIBION), T‑802/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:818, σκέψη 38]. Εντούτοις, το γεγονός –το οποίο δεν αμφισβητείται από την προσφεύγουσα– ότι ένα προϊόν χορηγείται από τα φαρμακεία μόνον κατόπιν επίδειξης ιατρικής συνταγής συνιστά κρίσιμο παράγοντα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον χαρακτηρισμό των προϊόντων ως φαρμάκων. 105 Εξάλλου, προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο σήμα χρησιμοποιήθηκε για φάρμακα που εμπίπτουν στην κλάση 5, το τμήμα προσφυγών στηρίχθηκε σε δικαστικές και διοικητικές αποφάσεις οι οποίες περιλαμβάνονται στα παραρτήματα AG 11, AG 13, AG 14, AG 23 και AG 24 και στις οποίες αναφέρεται, κατ’ ουσίαν, ότι τα επίμαχα προϊόντα συνιστούν «μη επιβλαβή» φάρμακα και ότι το επίμαχο σήμα εθεωρείτο ότι χρησιμοποιείται για φάρμακα κατά την έννοια της εν λόγω κλάσεως. Συναφώς, από τις αποφάσεις του Oberlandsgericht München (εφετείου Μονάχου), της 24ης Φεβρουαρίου 2011 και της 16ης Μαΐου 2013 (παραρτήματα AG 11 και AG 14), προκύπτει ειδικότερα ότι τα επίμαχα προϊόντα έπρεπε να καταταγούν ως φάρμακα «ως εκ της παρουσιάσεως» κατά την έννοια του άρθρου 1, σημείο 2, της οδηγίας 2001/83, για τον λόγο ότι, αφενός, στις συσκευασίες περιλαμβανόταν η ένδειξη «ayurvedic medicine» και αναγράφονταν οι φλεγμονώδεις ασθένειες για τη θεραπεία των οποίων προορίζονταν τα προϊόντα και ότι, αφετέρου, λόγω της απαιτήσεως για την επίδειξη ιατρικής συνταγής, δημιουργούνταν στον καταναλωτή η εντύπωση ότι επρόκειτο για παρασκεύασμα για τη θεραπεία ανθρώπινων ασθενειών και, συνεπακόλουθα, για φάρμακο. 106 Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας του τρόπου παρουσιάσεως υπό το πρίσμα της αντιλήψεως του ενδιαφερόμενου κοινού για τα επίμαχα προϊόντα, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 99 ανωτέρω, το τμήμα προσφυγών, στηριζόμενο στις μνημονευθείσες στη σκέψη 105 ανωτέρω αποφάσεις του Oberlandsgericht München (εφετείου Μονάχου) και συνεκτιμώντας, στο σύνολό τους, το γεγονός ότι τα προϊόντα αυτά πωλούνταν από φαρμακεία μόνον κατόπιν επιδείξεως ιατρικής συνταγής, καθώς και τις αναγραφόμενες στις συσκευασίες μνείες και ενδείξεις χάρη στις οποίες το ενδιαφερόμενο κοινό μπορεί ευχερώς να αντιληφθεί τα προϊόντα αυτά ως φάρμακα, βασίμως έκρινε ότι τα εν λόγω προϊόντα έπρεπε να καταταγούν ως φάρμακα υπό την έννοια της κλάσεως 5 της ταξινομήσεως της Νίκαιας. 107 Τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν μπορούν να θέσουν εν αμφιβόλω το ανωτέρω συμπέρασμα. 108 Πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι μόνον τα φάρμακα τα οποία ως εκ της λειτουργίας τους έχουν φαρμακολογική δράση μπορούν να θεωρηθούν ως φάρμακα κατά την έννοια της κλάσεως 5. Συγκεκριμένα, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 101 ανωτέρω, όσον αφορά τα φάρμακα που εμπίπτουν στην οδηγία 2001/83, σημασία έχει η αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού. Επομένως, ένα προϊόν το οποίο, λόγω της παρουσιάσεώς του, μπορεί να εκληφθεί από τον καταναλωτή ως φάρμακο μπορεί επίσης να χαρακτηριστεί ως φάρμακο κατά την έννοια της κλάσεως 5. 109 Κατά συνέπεια, πρέπει επίσης να απορριφθούν τα λοιπά επιχειρήματα της προσφεύγουσας σύμφωνα με τα οποία στα επίμαχα προϊόντα δεν είχε χορηγηθεί ΑΚΑ ούτε στο κράτος μέλος εισαγωγής (Γερμανία) ούτε στο κράτος προέλευσης (Ινδία). Συγκεκριμένα, η έλλειψη ΑΚΑ, ήτοι ένα γεγονός το οποίο ο καταναλωτής δεν γνωρίζει απαραίτητα, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση σύμφωνα με την οποία, βάσει των στοιχείων που παρατίθενται στη σκέψη 106 ανωτέρω, το ενδιαφερόμενο κοινό μπορεί ευχερώς να αντιληφθεί τα προϊόντα αυτά ως φάρμακα. 110 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι το τμήμα προσφυγών υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον έλαβε υπόψη αποδεικτικά στοιχεία προσκομισθέντα από την παρεμβαίνουσα, τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο συνολικής εκτιμήσεως, προκειμένου να καταλήξει, στη σκέψη 76 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο συμπέρασμα ότι, με βάση την αντίληψη του ενδιαφερόμενου κοινού, το επίμαχο σήμα χρησιμοποιούνταν για «φάρμακα» που εμπίπτουν στην κλάση 5 και, στη σκέψη 78 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η παραβίαση του δικαίου δεν ήταν, εν πάση περιπτώσει, κρίσιμη στο πλαίσιο της εξετάσεως της ουσιαστικής χρήσεως του εν λόγω σήματος. Κατά συνέπεια, η τρίτη αιτίαση πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη. [παραλειπόμενα] Για τους λόγους αυτούς, ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα) αποφασίζει: 1) Απορρίπτει την προσφυγή. 2) Η Hecht Pharma GmbH φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO). 3) Η Gufic BioSciences Ltd φέρει τα δικαστικά της έξοδα. Spielmann Brkan Gâlea Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 11 Ιανουαρίου 2023. (υπογραφές) ( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική. ( 1 ) Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις της παρούσας αποφάσεως των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.