Institutioneel recht – Lid van het Parlement – Psychisch geweld – Besluiten van de voorzitter van het Parlement waarbij is vastgesteld dat er sprake is van psychisch geweld ten aanzien van een geaccrediteerde parlementaire medewerker en waarbij aan het lid van het Parlement de sanctie van het verlies van het recht op de verblijfsvergoeding voor een duur van tien dagen is opgelegd – Recht om te worden gehoord – Rechten van de verdediging

ARREST VAN HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid) 12 maart 2025 ( *1 ) „Institutioneel recht – Lid van het Parlement – Psychisch geweld – Besluiten van de voorzitter van het Parlement waarbij is vastgesteld dat er sprake is van psychisch geweld ten aanzien van een geaccrediteerde parlementaire medewerker en waarbij aan het lid van het Parlement de sanctie van het verlies van het recht op de verblijfsvergoeding voor een duur van tien dagen is opgelegd – Recht om te worden gehoord – Rechten van de verdediging” In zaak T‑349/23, Monica Semedo, wonende te Grevenmacher (Luxemburg), vertegenwoordigd door T. Bontinck, A. Guillerme en L. Marchal, advocaten, verzoekster, tegen Europees Parlement, vertegenwoordigd door D. Boytha, M. N. Görlitz en A. Krachler als gemachtigden, verweerder, wijst HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid), samengesteld als volgt: S. Papasavvas, president, R. da Silva Passos, N. Półtorak, I. Reine en T. Pynnä (rapporteur), rechters, griffier: H. Eriksson, administrateur, gezien de stukken, gezien het verzoek tot overlegging van documenten dat het Gerecht op 11 juli 2024 aan het Parlement heeft gericht en het antwoord van het Parlement dat op 17 juli 2024 ter griffie van het Gerecht is ingekomen, na de terechtzitting van 8 oktober 2024, het navolgende Arrest 1 Het beroep dat door verzoekster, Monica Semedo, krachtens artikel 263 VWEU is ingesteld strekt tot nietigverklaring van de besluiten van het Europees Parlement van 17 april 2023 waarbij deze instelling bepaalde gedragingen die haar werden verweten, zowel afzonderlijk als tezamen beschouwd, heeft aangemerkt als psychisch geweld in de zin van artikel 12 bis, lid 3, van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie (hierna: „eerste bestreden besluit”, respectievelijk „statuut”) en waarbij haar als sanctie het verlies van het recht op de verblijfsvergoeding voor een duur van tien dagen is opgelegd (hierna: „tweede bestreden besluit” en tezamen met het „eerste bestreden besluit” aangeduid als „bestreden besluiten”). Voorgeschiedenis van het geding 2 Op 4 maart 2022 heeft het adviescomité dat belast is met het onderzoek van klachten wegens psychisch geweld die betrekking hebben op leden van het Parlement (hierna: „comité”) verzoekster – een voormalig lid van het Parlement – ervan in kennis gesteld dat jegens haar een onderzoek was ingeleid naar aanleiding van een klacht van haar voormalige geaccrediteerde parlementaire medewerker (hierna: „klager”). Daarbij is aan verzoekster een samenvatting van de beweringen van de klager verstrekt, die vergezeld ging van de door hem overgelegde niet-vertrouwelijke bewijsstukken. Het comité heeft haar uitgenodigd om uiterlijk op 17 maart 2022 haar schriftelijke opmerkingen over deze beweringen kenbaar te maken en heeft aangekondigd dat zij tijdens een volgende vergadering, waarschijnlijk op 26 april 2022, zou worden gehoord. 3 Op 17 maart 2022 heeft verzoekster bij het comité schriftelijke opmerkingen over de beweringen van de klager ingediend. 4 Bij e-mail van 7 april 2022 heeft het comité verzoekster uitgenodigd voor een op 26 april 2022 te houden hoorzitting. Het comité heeft daarbij gepreciseerd dat zijn bijeenkomsten achter gesloten deuren plaatsvonden en deel uitmaakten van een interne administratieve procedure en niet van een gerechtelijke procedure, zodat advocaten niet bij de hoorzittingen waren toegelaten. 5 Op 12 april 2022 hebben de advocaten van verzoekster het comité een brief gestuurd waarin zij betoogden dat haar op grond van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en de rechtspraak van het Hof over de rechten van de verdediging in procedures die tot bezwarende besluiten kunnen leiden, de bijstand van een advocaat niet kon worden ontzegd en waarin zij te kennen gaven haar op de hoorzitting van 26 april 2022 te zullen bijstaan. 6 Bij brief van 21 april 2022 heeft de voorzitter van het comité het verzoek van de raadslieden van verzoekster om de hoorzitting van 26 april 2022 bij te wonen, afgewezen. 7 Bij brief van 22 april 2022 heeft een van de raadslieden van verzoekster het comité laten weten dat verzoekster niet op de hoorzitting van 26 april 2022 zou verschijnen en dat zij evenmin op enige andere oproep zou ingaan zolang zij zich niet kon laten bijstaan door een advocaat. 8 Op 26 april 2022 is de klager door het comité gehoord. 9 Op 28 april 2022 heeft de voorzitter van het comité een brief aan de raadslieden van verzoekster gezonden waarin verzoekster andermaal werd uitgenodigd om te worden gehoord en wel op 31 mei 2022. 10 Bij brief van 4 mei 2022 heeft een van de raadslieden van verzoekster aangegeven dat verzoekster en hijzelf beschikbaar waren voor de hoorzitting van 31 mei 2022, maar dat zij daaraan niet zou deelnemen zonder haar advocaat. 11 Op 15 november 2022 heeft het comité zijn verslag over de klacht, met daarin een aantal aanbevelingen (hierna: „verslag van het comité”), afgerond en aan de voorzitter van het Parlement voorgelegd. Het comité heeft geconcludeerd dat de door de klager aangevoerde feiten psychisch geweld vormden in de zin van artikel 12 bis, lid 3, van het statuut. Op grond van artikel 176 van het Reglement van het Europees Parlement (hierna: „reglement”) heeft het comité aanbevolen om verzoekster een sanctie bestaande in het verlies van het recht op de verblijfsvergoeding voor een duur van twintig dagen op te leggen. 12 Op 19 december 2022 heeft de voorzitter van het Parlement verzoekster een geanonimiseerde versie van het verslag van het comité toegezonden en haar verzocht om voor 6 januari 2023 haar schriftelijke opmerkingen daarover kenbaar te maken overeenkomstig artikel 11, lid 2, van het besluit van het Bureau van het Europees Parlement van 2 juli 2018 betreffende de werking van het comité en de procedures dienaangaande (hierna: „besluit van het Bureau”) en artikel 176, lid 2, van het reglement. 13 Op 16 januari 2023 hebben de raadslieden van verzoekster schriftelijke opmerkingen over het verslag van het comité ingediend, die de voorzitter van het Parlement ter bespreking aan het comité heeft doorgezonden. In haar opmerkingen heeft verzoekster verzocht om onder meer inzage in het volledige dossier van het comité, met inbegrip van de verschillende getuigenverklaringen die niet konden worden geanonimiseerd. 14 Op 9 maart 2023 heeft het comité de voorzitter van het Parlement meegedeeld dat de door verzoekster op 16 januari 2023 ingediende schriftelijke opmerkingen de conclusies in zijn verslag onverlet lieten. 15 Op 17 april 2023 heeft de voorzitter van het Parlement de bestreden besluiten vastgesteld. Conclusies van partijen 16 Verzoekster verzoekt het Gerecht: – de bestreden besluiten nietig te verklaren; – het Parlement te verwijzen in de kosten. 17 Het Parlement verzoekt het Gerecht: – het beroep niet-ontvankelijk verklaren voor zover het is gericht tegen het tweede bestreden besluit en het beroep ongegrond te verklaren voor zover het is gericht tegen het eerste bestreden besluit; – verzoekster te verwijzen in de kosten. In rechte Ontvankelijkheid van de tegen het tweede bestreden besluit gerichte conclusies 18 Het Parlement betoogt dat de twee in het verzoekschrift aangevoerde middelen uitsluitend betrekking hebben op het eerste bestreden besluit. Aangezien tegen het tweede bestreden besluit geen argumenten zijn aangevoerd, is het beroep – voor zover het tegen dat besluit is gericht – niet-ontvankelijk krachtens artikel 21, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat krachtens artikel 53 van dit Statuut en artikel 76, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht van toepassing is op het Gerecht. 19 Verzoekster bestrijdt dit betoog. 20 In dit verband zij opgemerkt dat de voorzitter van het Parlement in het tweede bestreden besluit heeft verwezen naar het eerste bestreden besluit, waarin zij heeft geconcludeerd dat de door de klager gelaakte gedragingen psychisch geweld van de zijde van verzoekster vormden, waarna zij heeft besloten aan verzoekster een sanctie op te leggen. 21 Zoals verzoekster terecht stelt, hangt de rechtmatigheid van het tweede bestreden besluit dus af van de rechtmatigheid van het eerste bestreden besluit. De nietigverklaring door het Gerecht van het eerste bestreden besluit zou namelijk impliceren dat ook het tweede bestreden besluit nietig wordt verklaard, los van het feit dat verzoekster heeft verzuimd argumenten aan te voeren die specifiek tegen laatstgenoemd besluit waren gericht. Hoe dan ook kan het verzoekschrift aldus worden opgevat dat daarin argumenten met betrekking tot de rechtmatigheid van beide bestreden besluiten worden aangevoerd. 22 Hieruit volgt dat de door het Parlement opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid, inhoudend dat het beroep niet-ontvankelijk is voor zover het tegen het tweede bestreden besluit is gericht, niet kan slagen. Ten gronde 23 Tot staving van haar beroep voert verzoekster twee middelen aan. Het eerste heeft betrekking op schending van het recht op hoor en van de rechten van de verdediging. Het tweede betreft een kennelijke beoordelingsfout bij de kwalificatie van de gedragingen als psychisch geweld. 24 In het kader van het eerste middel verwijt verzoekster het Parlement dat het haar niet mondeling heeft gehoord en dat het haar de bijstand van een advocaat heeft ontzegd, eerst ten overstaan van het comité (eerste onderdeel van het middel) en vervolgens ten overstaan van de voorzitter van het Parlement (tweede onderdeel van het middel). 25 Het Gerecht acht het wenselijk om het tweede onderdeel van het onderhavige middel als eerste te onderzoeken. 26 Het tweede onderdeel van het eerste middel omvat drie grieven. De eerste grief houdt in dat verzoekster in strijd met artikel 11, lid 2, van het besluit van het Bureau en artikel 48 van het Handvest niet mondeling is gehoord ten overstaan van de voorzitter van het Parlement. Met haar tweede grief verwijt verzoekster het Parlement dat het haar, in strijd met artikel 48 van het Handvest, de rechtspraak over tuchtprocedures en de algemene uitvoeringsbepalingen van de andere instellingen, de bijstand van een advocaat heeft ontzegd ten overstaan van de voorzitter van het Parlement. Met haar derde grief ten slotte verwijt verzoekster het Parlement dat deze instelling de bijlagen op zodanige wijze heeft geanonimiseerd dat zij niet in staat is om zich te verdedigen. Zonder deze onregelmatigheden hadden zowel het verslag van het comité als de bestreden besluiten volgens haar anders kunnen uitvallen. 27 Het Parlement betwist het betoog van verzoekster. Het Parlement voert ten eerste aan dat artikel 11, lid 2, van het besluit van het Bureau in het midden laat of het betrokken parlementslid mondeling dan wel schriftelijk door de voorzitter van het Parlement moet worden gehoord en dat artikel 176, lid 2, van het reglement, dat de bijzonderheden van de hoorzitting bij de voorzitter van het Parlement regelt, niet voorschrijft dat het parlementslid persoonlijk moet worden gehoord. Ten tweede heeft verzoekster op 16 januari 2023 met behulp van haar advocaat schriftelijke opmerkingen kunnen maken voordat de voor haar bezwarende bestreden besluiten werden vastgesteld. Ten derde beschikte verzoekster over de relevante schriftelijke bewijsstukken en de mondelinge bewijsstukken, aangezien het verslag van het comité de essentie van de relevante onderdelen van de getuigenverklaringen weergeeft. 28 Het Gerecht acht het wenselijk om eerst de derde grief te onderzoeken. 29 Verzoekster betoogt dat de anonimisering van de bijlagen bij het verslag van het comité het haar onmogelijk heeft gemaakt om zich te verdedigen. Ten eerste zou in het verslag van het comité en het eerste bestreden besluit, zoals deze aan haar zijn meegedeeld, naar twee getuigenverklaringen zijn verwezen waarvan de inhoud slechts voor een deel in het verslag van het comité is weergegeven. Ten tweede zouden zij niet de schriftelijke bewijsstukken bevatten op basis waarvan tot het bestaan van psychisch geweld is geconcludeerd. Toegang van verzoekster tot de getuigenverklaringen 30 Wat de getuigenverklaringen betreft, zij opgemerkt dat in een procedure tot vaststelling van een geval van psychisch geweld het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging volgens de rechtspraak impliceert dat de beschuldigde, met inachtneming van de eventuele vertrouwelijkheidseisen, voordat het voor hem bezwarende besluit wordt genomen, inzage moet krijgen in alle op dat psychisch geweld betrekking hebbende stukken in het dossier, zowel de belastende als de ontlastende, en over die stukken moet worden gehoord (arrest van 3 februari 2021, Moi/Parlement, T‑17/19, EU:T:2021:51, punt 103). 31 Uit de rechtspraak volgt eveneens dat de persoon die van psychisch geweld wordt beschuldigd, teneinde naar behoren zijn opmerkingen kenbaar te kunnen maken, het recht heeft om op zijn minst kennis te nemen van een samenvatting van de verklaringen van de verschillende personen die in de onderzoeksprocedure zijn gehoord, voor zover het comité die verklaringen in zijn verslag heeft gebruikt om aanbevelingen te doen aan de voorzitter van het Parlement, waarbij in voorkomend geval bij de mededeling van deze samenvatting het vertrouwelijkheidsbeginsel in acht dient te worden genomen (zie in die zin en naar analogie arrest van 1 september 2021, KN/EESC, T‑377/20, EU:T:2021:528, punt 113 en aldaar aangehaalde rechtspraak). 32 Om de vertrouwelijkheid van getuigenverklaringen en de daardoor beschermde doelstellingen te waarborgen en tegelijkertijd te verzekeren dat de betrokkene naar behoren wordt gehoord voordat jegens hem een bezwarend besluit wordt genomen, kunnen bepaalde technieken worden gebruikt, zoals anonimisering, openbaarmaking van de essentie van de getuigenverklaringen in de vorm van een samenvatting of het afschermen van bepaalde delen van de inhoud van de getuigenverklaringen (zie in die zin arresten van 4 april 2019, OZ/EIB, C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punt 59, en 25 juni 2020, HF/Parlement, C‑570/18 P, EU:C:2020:490, punt 66). 33 In casu blijkt uit het dossier dat verzoekster tijdens de procedure die tot de vaststelling van de bestreden besluiten heeft geleid, geen inzage heeft gehad in de verklaringen die de twee getuigen ten overstaan van het comité hebben afgelegd en evenmin in de in bijlage II bij het verslag van het comité opgenomen samenvatting van de verhoren van die twee getuigen, ofschoon die verklaringen door het comité in dat verslag zijn gebruikt om aanbevelingen te doen aan de voorzitter van het Parlement, op basis waarvan deze de bestreden besluiten heeft vastgesteld. De inhoud van bijlage II bij het verslag van het comité, die een samenvatting van de verhoren van de twee getuigen bevat, is namelijk volledig onleesbaar gemaakt. 34 Het Parlement betoogt dat de niet-vertrouwelijke versie van het verslag van het comité een samenvatting bevat van de essentie van de door het comité tijdens het onderzoek verzamelde getuigenverklaringen, zodat verzoekster enkel de informatie is onthouden aan de hand waarvan de gehoorde getuigen konden worden geïdentificeerd. 35 In het licht van het hierboven in punt 34 uiteengezette betoog moet worden onderzocht of de niet-vertrouwelijke versie van het verslag van het comité een samenvatting bevat van de getuigenverklaringen die tijdens het onderzoek zijn verzameld. Aansluitend moet in voorkomend geval worden nagegaan of deze samenvatting de essentie van deze getuigenverklaringen weergeeft (zie in die zin en naar analogie arrest van 1 september 2021, KN/EESC, T‑377/20, EU:T:2021:528, punt 121). 36 Wat in de eerste plaats de vraag betreft of de niet-vertrouwelijke versie van het verslag van het comité een samenvatting van de verklaringen van de gehoorde getuigen bevat, zij erop gewezen dat de voorzitter van het Parlement in haar aan verzoekster gerichte brief van 19 december 2022 heeft aangegeven dat laatstgenoemde „in de bijlage bij die brief een geanonimiseerde versie van het verslag van het comité [kon] aantreffen, waarin [werd] verwezen naar de getuigenverklaringen die door het comité [waren] verzameld en in aanmerking [waren] genomen in de punten 5.1.3, 5.2.2, 5.2.3 en 5.2.4 van het verslag”. 37 Zo kan in punt 5.1.3 van het verslag van het comité, dat betrekking heeft op de getuigen, worden gelezen: „De twee getuigen die door het comité zijn gehoord, worden geloofwaardig geacht en hun verklaringen vertonen geen grote onderlinge feitelijke tegenstrijdigheden; er is alleen een verschil in perceptie geconstateerd ten aanzien van het gedrag van het parlementslid en de conflictsituaties. Bij de beoordeling van de verklaringen van de twee getuigen heeft het comité rekening gehouden met hun respectieve beroepssituaties. De beweringen van de klager zijn echter op verschillende punten door de verklaringen van de twee getuigen bevestigd.” 38 Punt 5.2.2 van het verslag van het comité, dat betrekking heeft op het creëren van een stressvol werkklimaat, vermeldt: „[…] Uit geloofwaardig mondeling bewijsmateriaal dat door de getuigen is verstrekt, komt naar voren dat tal van vergaderingen niet goed waren georganiseerd en dat [vertrouwelijk] zich niet op deze vergaderingen had voorbereid, onder meer waar het de door de [geaccrediteerde parlementaire medewerkers] opgestelde informatieve nota’s betrof. [Vertrouwelijk] beweerde ’s avonds laat en ’s ochtends vroeg andere berichten van het parlementslid te hebben ontvangen. […] In ander mondeling bewijsmateriaal (dat door een van de getuigen is bevestigd) was er sprake van situaties waarin [vertrouwelijk] aan [vertrouwelijk] heeft verzocht om informatieve nota’s op te stellen over compromisamendementen die nog niet openbaar waren gemaakt en over de conclusies van een bijeenkomst van de Europese Raad die nog niet was afgelopen. […] Volgens de twee getuigen was het voor [vertrouwelijk] problematisch om het teamwerk te organiseren. Volgens [vertrouwelijk] vormden de teamvergaderingen een constante bron van spanning en angst, waren ze chaotisch en ongestructureerd, stelde het parlementslid korte deadlines en gedroeg ze zich onbeleefd. [Vertrouwelijk] heeft aangegeven dat de vorige procedure wegens psychisch geweld weliswaar tot spanningen had geleid, maar dat er doorlopend inspanningen werden geleverd om tot goede werkpraktijken binnen het kabinet te komen. […] Volgens het beschikbare bewijsmateriaal, waaronder de mondelinge verklaring van een van de getuigen, heeft het parlementslid niet positief gereageerd op de deelname van [vertrouwelijk] aan de opleiding, hoewel het doel daarvan nu juist was om de problemen rond de professionele relatie tussen de assistent en het parlementslid op te lossen. […]” 39 In punt 5.2.3 van het verslag van het comité, dat betrekking heeft op de bewering over agressieve reacties, staat vermeld: „[…] Uit het mondelinge bewijsmateriaal blijkt echter dat de getuigen in verschillende mate hebben bevestigd dat het parlementslid op ongepaste wijze tegen haar personeel sprak, met name wanneer zij onder druk stond. De getuigen hebben de beweringen bevestigd dat [vertrouwelijk] de toelichting die de klager had verstrekt over de correcte titel van een voorstel voor een richtlijn (over het minimumloon), heeft genegeerd en er agressief op heeft gereageerd. Een van de getuigen heeft ook bevestigd dat het parlementslid na een stemfout telefonisch tegen de klager heeft geschreeuwd. Daarnaast heeft deze getuige nog een ander, vergelijkbaar incident vermeld, waarbij hij niet zelf aanwezig is geweest maar waarover hij wel is geïnformeerd. De schriftelijke en mondelinge bewijsstukken hebben betrekking op een situatie die zich heeft voorgedaan op 5 juli 2021, toen [vertrouwelijk], vergezeld van zijn vrouw, met de auto naar Straatsburg reed en gedwongen werd een teamvergadering via Zoom bij te wonen. Tijdens deze vergadering heeft het parlementslid, zoals is bevestigd door een van de getuigen, tegen een andere [geaccrediteerde parlementaire medewerker] geschreeuwd, waardoor er een zodanig stressvolle situatie voor [vertrouwelijk] ontstond dat hij een verkeerde afslag nam om een ongeval te voorkomen. Het comité heeft geoordeeld dat op basis van de mondelinge bewijsstukken kon worden geconcludeerd dat [vertrouwelijk] zich agressief jegens de klager heeft opgesteld, te weten door hem ervan te beschuldigen haar onvoldoende en niet tijdig te informeren, door agressief te reageren op de door hem verstrekte toelichtingen en door op zijn fouten te reageren met geschreeuw en onbeschoft commentaar[.]” 40 In punt 5.2.4 van het verslag van het comité, dat betrekking heeft op de bewering over het gebrek aan respect voor het privéleven en het welzijn van de klager, staat te lezen: „[…] Met betrekking tot het opnemen van verlof om persoonlijke redenen door [vertrouwelijk] komt uit de schriftelijke bewijsstukken (gestaafd door de mondelinge verklaringen van de getuigen) naar voren dat hij ervan overtuigd was naar beste weten de juiste informatie te hebben verstrekt, ook al was dat niet ruim van tevoren […]. […] Een van de getuigen heeft verklaard dat [vertrouwelijk] ‚geïrriteerd’ was tijdens de vergadering nadat de klager had aangekondigd dat hij voornemens was verlof op te nemen in verband met zijn huwelijk en dat zij [vertrouwelijk] had verzocht om contact op te nemen met [vertrouwelijk] tijdens zijn verlof teneinde te controleren of hij daadwerkelijk aan het werk was, zoals beloofd[.] […]” 41 In dit verband zij opgemerkt dat het comité in de niet-vertrouwelijke versie van zijn verslag heeft vermeld dat het twee getuigen had gehoord, zonder hun identiteit of functie nader aan te duiden. In dat verslag wordt bovendien melding gemaakt van het mondelinge bewijsmateriaal dat door het comité in aanmerking is genomen bij de weergave en de beoordeling van elk van de gestelde vormen van psychisch geweld. 42 Meer concreet bevat het verslag voor elk van de aan verzoekster verweten gedragingen een verwijzing naar de mondelinge verklaringen die in aanmerking zijn genomen. Het verslag vermeldt daarnaast ook voor elk van de betrokken gedragingen of deze enkel door schriftelijk bewijs, enkel door mondeling bewijs of door beide soorten bewijs wordt gestaafd (blz. 9, 11 en 12 van het verslag van het comité). 43 Uit het voorgaande volgt dat in de niet-vertrouwelijke versie van het verslag van het comité een samenvatting van de verklaringen van de getuigen is opgenomen. 44 Om na te gaan of het Parlement de rechten van verdediging van verzoekster heeft geëerbiedigd, moet in de tweede plaats worden nagegaan of de samenvatting van de getuigenverklaringen overeenkomstig de hierboven in punt 35 aangehaalde rechtspraak de essentie van de getuigenissen weergeeft. 45 Met het oog hierop heeft het Gerecht het Parlement bij wijze van instructiemaatregel verzocht om de vertrouwelijke versie van bijlage II bij het verslag van het comité over te leggen, onder waarborging van het vertrouwelijke karakter van dit document ten aanzien van verzoekster. 46 Ten eerste zij opgemerkt dat uit de twee mondelinge getuigenverklaringen verschillen in perceptie naar voren komen, die met name de betrekkingen van verzoekster met de geaccrediteerde parlementaire medewerkers buiten de context van het werk en de verantwoordelijkheid van de klager voor de verslechtering van zijn relatie met verzoekster betreffen. Deze verschillen in perceptie zijn echter niet terug te vinden in de samenvatting van de getuigenverklaringen die in het verslag van het comité is opgenomen. 47 Ten tweede is er sprake van een onderlinge tegenstrijdigheid tussen de samenvatting van de getuigenverklaringen in het verslag van het comité en de inhoud van bijlage II bij dat verslag. Zo worden tal van de feiten die volgens het verslag van het comité uit de getuigenverklaringen naar voren zijn gekomen, zoals het gebrek aan voorbereiding van verzoekster op de teamvergaderingen en het chaotische en rommelige karakter van die vergaderingen, het ’s ochtends vroeg versturen van berichten (zie punt 38 hierboven), de onbeschoftheid en het schreeuwen (zie punt 39 hierboven) en het verzoek om te controleren of de klager tijdens zijn verlof wel werkte (zie punt 40 hierboven), nergens vermeld in bijlage II bij het verslag van het comité. 48 In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat het verslag van het comité niet de essentie van de getuigenverklaringen in de zin van de in punt 35 hierboven aangehaalde rechtspraak weergeeft, aangezien daaruit ten eerste niet blijkt dat de perceptie van de getuigen verschilde en aangezien dat document ten tweede afwijkt van de samenvatting in bijlage II bij dat verslag. 49 Derhalve moet op grond van de hierboven in de punten 30 en 31 aangehaalde rechtspraak worden geconcludeerd dat de rechten van verdediging van verzoekster niet zijn geëerbiedigd. Toegang van verzoekster tot de schriftelijke bewijsstukken 50 Wat de toegang tot de schriftelijke bewijsstukken betreft, stelt verzoekster dat het verslag van het comité en het eerste bestreden besluit, zoals die aan haar zijn meegedeeld, niet de schriftelijke bewijsstukken bevatten op grond waarvan tot het bestaan van psychisch geweld is geconcludeerd. 51 In casu komt uit het verslag van het comité en het eerste bestreden besluit naar voren dat tot staving van de bewering dat er een stressvol werkklimaat was gecreëerd, rekening is gehouden met drie berichten die verzoekster buiten werktijd heeft verzonden op respectievelijk 20 oktober 2020, 4 oktober 2021 en 6 oktober 2021, en met vijf verzoeken die op korte termijn zijn gedaan of die voor de klager een uitdaging vormden, van respectievelijk 20 oktober 2020, 31 augustus 2021, 22 september 2021, 18 oktober 2021 en september 2021. 52 Van de in punt 51 genoemde schriftelijke bewijsstukken zijn echter alleen de e-mail van 4 oktober 2021 en de uitwisseling van berichten via WhatsApp in september 2021 door het comité aan verzoekster toegezonden als bijlage bij de brief van het comité van 4 maart 2022, waarin verzoekster ervan in kennis is gesteld dat er een onderzoek tegen haar was ingeleid. De overige schriftelijke bewijsstukken maken echter geen deel uit van de bijlagen bij de brief die het comité op 4 maart 2022 aan verzoekster heeft gericht en zijn evenmin opgenomen in het verslag van het comité, dat de voorzitter van het Parlement op 19 december 2022 aan verzoekster heeft toegezonden (zie de punten 2 en 12 hierboven). Wél zijn zij door het Parlement als bijlage bij het verweerschrift overgelegd tijdens de procedure bij het Gerecht. 53 Hieruit volgt dat verzoekster tijdens de administratieve procedure niet in kennis is gesteld van al het schriftelijke bewijsmateriaal op basis waarvan is geconcludeerd dat er sprake was van psychisch geweld. 54 Het Parlement betoogt dat alle schriftelijke bewijsstukken in het verslag van het comité stonden aangeduid met datum, wijze van mededeling en inhoud, zodat verzoekster, voor zover zij de auteur ervan was, deze stukken gemakkelijk kon raadplegen en dus haar opmerkingen daarover kenbaar kon maken. Verzoekster heeft in dit verband niet betwist dat de betrokken uitwisselingen in haar bezit waren. 55 Om zich te kunnen verdedigen moet de van psychisch geweld beschuldigde persoon echter in de gelegenheid worden gesteld om nauwkeurig kennis te nemen van de stukken van het dossier waarop hetgeen hem in de hem betreffende besluiten ten laste wordt gelegd, is gebaseerd (arrest van 3 februari 2021, Moi/Parlement, T‑17/19, EU:T:2021:51, punt 110). 56 Aangezien in casu uit het dossier blijkt dat niet alle schriftelijke bewijsstukken tijdens de administratieve procedure door het comité of de voorzitter van het Parlement aan verzoekster zijn verstrekt, moet overeenkomstig de in punt 55 hierboven aangehaalde rechtspraak worden geoordeeld dat de rechten van verdediging van verzoekster niet zijn geëerbiedigd. Gevolgen van de schending van het beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging 57 Volgens de rechtspraak leidt een schending van de rechten van de verdediging alleen tot nietigverklaring van het na afloop van een procedure genomen besluit wanneer deze procedure zonder deze onregelmatigheid een andere afloop had kunnen hebben (arrest van 4 april 2019, OZ/EIB, C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punt 76). 58 Uit de rechtspraak volgt eveneens dat aan de hierboven in punt 57 genoemde voorwaarde is voldaan wanneer een verzoekende partij die geen toegang heeft gehad tot de stukken die haar wegens de vereiste eerbiediging van haar rechten van verdediging hadden moeten worden overgelegd, haar opmerkingen niet naar behoren heeft kunnen maken en aldus is beroofd van een kans, hoe gering ook, om zich beter te verdedigen (zie arrest van 3 februari 2021, Moi/Parlement, T‑17/19, EU:T:2021:51, punt 116 en aldaar aangehaalde rechtspraak). 59 In een dergelijk geval heeft het niet verstrekken van de stukken van het dossier waarop de administratie zich heeft gebaseerd, gelet op de vereiste bescherming van de rechten van de verdediging, namelijk onvermijdelijk gevolgen voor de rechtmatigheid van de handelingen die worden vastgesteld aan het einde van een procedure die voor de verzoekende partij bezwarend kan zijn (zie arrest van 3 februari 2021, Moi/Parlement, T‑17/19, EU:T:2021:51, punt 117 en aldaar aangehaalde rechtspraak). 60 In casu blijkt uit het dossier dat verzoekster gedurende de jegens haar ingeleide procedure geen toegang heeft gehad tot een samenvatting van de essentie van de door het comité vergaarde getuigenverklaringen en evenmin tot de stukken van het dossier waarop de jegens haar geuite klachten steunen, met name de e-mails of de berichten waarop de beschuldigingen waren gebaseerd, terwijl die gegevens wél in aanmerking zijn genomen om vast te stellen dat er sprake was van psychisch geweld en om de sanctie op te leggen. 61 In die omstandigheden moet, gelet op de in de punten 57 tot en met 59 aangehaalde rechtspraak, worden geoordeeld dat verzoekster in casu de mogelijkheid is ontzegd om zich beter te verdedigen en dat deze onregelmatigheid onvermijdelijk gevolgen heeft gehad voor de inhoud van de bestreden besluiten. 62 Derhalve moeten de bestreden besluiten nietig worden verklaard wegens schending van de rechten van verdediging van verzoekster, zonder dat de overige grieven van het eerste middel of het tweede middel hoeven te worden onderzocht. Kosten 63 Volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dat is gevorderd. Aangezien het Parlement in het ongelijk is gesteld, moet het overeenkomstig de vorderingen van verzoekster worden verwezen in de kosten. HET GERECHT (Vierde kamer – uitgebreid), rechtdoende, verklaart: 1) De besluiten van de voorzitter van het Europees Parlement van 17 april 2023 waarbij bepaalde gedragingen die Monica Semedo werden verweten zijn aangemerkt als psychisch geweld en waarbij haar als sanctie het verlies van het recht op de verblijfsvergoeding voor een duur van tien dagen is opgelegd, worden nietig verklaard. 2) Het Parlement wordt verwezen in de kosten. Papasavvas da Silva Passos Półtorak Reine Pynnä Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 12 maart 2025. ondertekeningen ( *1 ) Procestaal: Frans.